รวมเรื่องราวของกรรมฐานมัชฌิมาแบบลำดับ1

ทรงอุปสมบท
ลุ ถึงปีพระพุทธศักราช ๒๒๙๗ มารดาบิดาของพระองค์ท่าน ชราภาพลงมากแล้วและครั้งนั้นพี่สาวของท่านพร้อมสามี และบุตรของพี่สาว ก็ย้ายมาอยู่ที่บ้านมารดาบิดา เพื่อคอยปรนนิบัติรับใช้ ดูแลมารดา-บิดา และช่วยดู แลกิจการ การทำสวน ไร่ นา ควบคุมข้าทาสบริวาร และเป็นการแสดงความกตัญญู อันบุตร-ธิดาพึงมีต่อ มารดาบิดา

ครั้งนั้น มารดาบิดาของพระองค์ท่าน เห็นเป็นโอกาสเหมาะ ต้องการให้พระองค์ท่านอุปสมบท บวชเรียนในพระพุทธศาสนา ตัวพระองค์ท่านเองก็มีความประสงค์ที่จะอุปสมบท บวชเรียน เพื่อทดแทนคุณ มารดา-บิดาด้วย ซึ่งเวลานั้นมารดาบิดาของท่านก็มีความสุขสบายดีมากขึ้นกว่าแต่ก่อน จากการได้พักผ่อน จากการทำมาหาเลี้ยงชีพ เนื่องจากมีธิดาคนโตและสามี มาช่วยดูแล กิจการ และปรนนิบัติรับใช้

ถึงเวลาใกล้เข้าพรรษาในปีนั้น ประมาณต้นเดือนแปด มารดาบิดาของพระองค์ท่าน ได้นำพระองค์ท่านไปฝากตัวเป็นศิษย์บวชเรียนกับ ท่านพระครูเถรผู้เฒ่า วัดโรงช้าง วัดนี้เป็นวัดใหญ่อยู่นอกกำแพงเมือง ด้านเหนือ ของกรุงศรีอยุธยา และตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำแนวเดียวกันกับ วัดพุทไธศวรรย์ ห่างไปทางทิศตะวันออกประมาณ ๓-๔ เส้น ฝังตรงข้ามกับ วัดโรงช้าง เลยคูเมืองไปทางทิศใต้เป็น ประตูเมือง ชั้นนอก

วัดโรงช้าง เป็นวัดใหญ่ อดีตเคยเป็นที่เลี้ยงช้างหลวง มาแต่โบราณกาล อดีตเจ้าอาวาส วัดโรงช้าง เคยเป็นอุปัชฌาย์-อาจารย์ ของคุณทวด ส่วนเจ้าอาวาสวัดโรงช้าง องค์ปัจจุบัน เคยเป็นอุปัชฌาย์-อาจารย์ ของคุณปู่ และพระบิดา ของพระองค์ท่าน มาแต่กาลก่อน

ประวัติของ ท่านพระครูเถรผู้เฒ่า ท่านมีนามเดิมว่า สี ชาวบ้านเรียกขานนามท่านว่า หลวงปู่สี ท่านเป็นพระครูฝ่ายวิปัสสนาธุระ ในราชทินนามที่ พระครูรักขิตญาณ หมายถึง ผู้รักษาความรู้

พระครูรักขิตญาณ (สี) ท่านศึกษาพระกรรมฐานมัชฌิมา แบบลำดับ สืบต่อมาจาก พระครูวินัยธรรมจ้อย วัดท่าเกวียน อยุธยา พระครูวินัยธรรม (จ้อย) พระองค์นี้ ท่านเป็นศิษย์พระพนรัต(แปร) วัดป่าแก้ว พระพนรัต (แปร) ท่านมีชีวิตอยู่ในรัชสมัยพระเจ้าเสือ

กล่าวว่า ท่านพระครูรักขิตญาณ (สี) ท่านเป็นพระอานาคามีบุคคล เป็นพระอริยบุคคลในพระพุทธศาสนาคู่ที่สาม ได้มรรคสาม ผลสาม อภิญญาหก อย่างโท

พระครูรักขิตญาณ (สี) ท่านเป็นพระอุปัชฌาย์ บรรพชา-อุปสมบท พระอาจารย์สุก และเป็นพระอาจารย์ บอกพระกรรมฐานมัชฌิมา แบบลำดับ เบื้องต้น เป็นองค์ที่สอง (เป็นการทบทวน) และพระอาจารย์สอนพระบาลี คัมภีร์พระบาลีมูลกัจจายน์เบื้องต้น ให้กับพระอาจารย์สุก ในคราวอุปสมบท บวชเรียนในพรรษาต้นๆ ณ วัดโรงช้างแห่งนี้

กล่าวว่า วันที่พระอาจารย์สุก บรรพชา-อุปสมบทที่วัดโรงช้างนั้น ขณะพระสงฆ์กำลังสวดทำญัตติกรรมจบที่สามเสร็จลง ก็บังเกิดเป็นอัศจรรย์ ปรากฏมีแสงสว่างรุ่งเรือง เหลืองอร่ามพุ่งออกมาทางช่องแสงสว่าง พระอุโบสถที่เจาะช่องไว้ พร้อมกันนั้นก็มีเสียงไก่ป่า ไก่บ้าน ไก่วัด ร้องกันระงมเซ่งแซ่ไปหมด คล้ายเสียงอนุโมทนา สาธุการในบุญกุศล และผู้คนที่มาในงานบรรพชา-อุปสมบท เห็นอัศจรรย์ดังนั้น ก็ยกมือขึ้นอนุโมทนา สาธุการ กันทั่วหน้าทุกตัวตน ด้วยความปีติใจ

กล่าวว่าแสงสว่างนั้น เป็นแสงของเทวดา และพรหมทั้งหลาย มาแสดงอนุโมทนายินดี พระอาจารย์สุก ที่ได้บรรพชา-อุปสมบทในครั้งนั้น
การ เห็นแสงสว่างนี้ เป็นการเห็นด้วยสมาธิจิต เนื่องจากผู้คนในสมัยนั้น นิยมเจริญภาวนากันมาก จึงมีสมาธิจิตดี จึงสามารถเห็นแสงสว่างนี้ได้
พระ อาจารย์สุก บรรพชาอุปสมบทแล้ว ทรงได้รับพระฉายานามทางพระพุทธศาสนาว่า พระปุณณะปัญญาภิกขุ (ตามหลักพระบาลีมูลกัจจายน์ ของเก่าใช้เป็นคำไทย ซึ่งมีความละเอียดลึกซึ้งมากกว่าปัจจุบัน) อุปสมบทแล้วในพรรษานั้นพระองค์ท่านได้ศึกษาการอ่าน เขียน อักขระขอมไทย เพื่อเป็นการทบทวน และเตรียมพระองค์ ในการเล่าเรียนพระปริยัติธรรม และศึกษา พระคัมภีร์บาลีมูลกัจจายน์ ซึ่งจารึกพระคัมภีร์ด้วย อักขระขอม ไทย

การ ศึกษาภาษาบาลี คัมภีร์มูลกัจจายน์ ในสมัยกรุงศรีอยุธยาแต่โบราณกาลนั้น กุลบุตรผู้บวชเรียน มีความประสงค์ที่จะศึกษา พระธรรม หรือพระบาลีคัมภีร์มูลกัจจายน์ ต้องเริ่มต้นด้วยการหัดเขียน หัดอ่าน อักษร ขอม ก่อน เพราะพระคัมภีร์พระธรรม และคัมภีร์บาลีจารจารึกไว้ด้วยอักษร ขอม กุลบุตรผู้บวชเรียน จะศึกษาพระคัมภีร์มูลกัจจายน์ หรือคัมภีร์พระบาลีใหญ่ ต้องท่องจำหลักไวยากรณ์ รากศัพท์อันเป็นสูตรมูล ทั้งภาคภาษามคธ และภาคภาษาไทย ล้วนจารจารึกด้วย อักษรขอมทั้งนั้น




ทรงศึกษาพระกรรมฐานมัชฌิมาอย่างเป็นแบบ เป็นแผน
ถึง วันพฤหัสบดี ข้างขึ้น ของวันเข้าพรรษาปีนั้น ซึ่งนับว่าเป็นวันครู อันเป็นวัฒนธรรมประเพณีขึ้นพระกรรมฐานมัชฌิมา มาแต่เดิม ซึ่งต้องไปขึ้นพระกรรมฐานในสำนักหลัก สำนักใหญ่ อันเป็นศูนย์กลางพระกรรมฐานมัชฌิมา แบบลำดับ ประจำกรุงศรีอยุธยา คือสำนัก วัดป่าแก้ว
ท่านพระครูรักขิตญาณ (สี) องค์พระอุปัชฌาย์ ของท่าน ได้นำพระอาจารย์สุก ไปกราบสักการะ เข้ามอบตัวต่อพระรัตนไตร ขึ้นพระกรรมฐาน กับ พระพนรัต (แก้ว) วัดป่าแก้ว

ประวัติพระพนรัต (แก้ว) ท่านศึกษาพระกรรมฐานมัชฌิมา สืบต่อมากับ พระพนรัต (แปร) พระพนรัต (แก้ว) ดำรงตำแหน่ง เจ้าอาวาส วัดป่าแก้ว และเป็นอาจารย์ใหญ่กรรมฐานมัชฌิมา ในปลายรัชสมัยพระเจ้าอยู่หัวท้ายสระ ท่านดำรงตำแหน่งมาจนถึง ปลายรัชสมัยพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ

พระพนรัต (แก้ว) ดำรงตำแหน่งเป็นพระพนรัต พระสังฆราช ฝ่ายซ้าย เจ้าคณะอรัญวาสี เป็นองค์สุดท้าย ของวัดป่าแก้ว ท่านศึกษาพระกรรมฐานมัชฌิมา แบบ เต็มรูปแบบ และเป็นองค์สุดท้ายที่ใช้ราชทินนามว่า พระพนรัต เมื่อสิ้นพระพนรัต (แก้ว) แล้ว ต่อมา พระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ ทรงเปลี่ยนตำแหน่งพระพนรัต เป็น พระวันรัต ดำรงตำแหน่งเป็นเจ้าคณะคามวาสี และให้ตำแหน่งพระพุทธาจารย์ (พระพุฒาจารย์) วัดโบสถ์ราชเดชะ เป็นเจ้าคณะกลางอรัญวาสี แทนวัดป่าแก้ว ตั้งแต่นั้นมา

พระ ครูรักขิตญาณ (สี) นำพระอาจารย์สุก ไปขึ้นพระกรรมฐานมัชฌิมา กับพระพนรัต (แก้ว) วัดป่าแก้วครั้งนั้น พระพนรัต (แก้ว) ก็แก่ชราภาพลงมากแล้ว และพระพนรัต (แก้ว) ก็มรณภาพลงในพรรษาปีนั้นเอง

ครั้งนั้นพระอาจารย์ สุก ทรงนำ เครื่องบูชาขันธ์ห้า อันเป็นประเพณี ขึ้นพระกรรมฐานมัชฌิมา แบบลำดับแต่โบราณไปด้วย ขันธ์ห้านี้ประกอบไปด้วย ข้าวตอก ห้ากระทง ดอกไม้ห้าสี ห้ากระทงใบตอง เทียนขี้ผึ้งหนักหนึ่งบาทห้าเล่ม ธูปห้าดอก ใส่ในถาดไม้สี่เหลี่ยมไปทำวัตรขึ้นพระกรรมฐานกับ พระพนรัต(แก้ว) วัดป่าแก้ว ซึ่งเป็นวัดศูนย์กลางกรรมฐานมัชฌิมา ประจำกรุงศรีอยุธยามาแต่เดิม
ทำ วัตรพระ ขึ้นพระกรรมฐานเสร็จเรียบร้อยแล้ว พระพนรัต(แก้ว) พระองค์ท่าน ทรงเทศขึ้นลำดับธรรมมัชฌิมา ๑ จบตามโบราณประเพณีแล้ว ทรงบอกองค์อาราธนาพระลักษณะพระกรรมฐานเบื้องต้นให้คือ องค์พระลักษณะขุททกาปีติธรรมเจ้า ทรงบอกองค์พระกรรมฐานให้แล้ว พระพนรัต(แก้ว) พระอาจารย์ใหญ่ ทรงมอบตัวพระอาจารย์สุก ให้กับพระครูรักขิตญาณ (สี) อบรมพระกรรมฐานต่อไป

ถึงยุคกรุงรัตน โกสินทร์ พระภิกษุสงฆ์พระอารามต่างๆ ในกรุงรัตนโกสินทร์ ยุคต้น และยุคกลางต้องมาขึ้นพระกรรมฐานมัชฌิมา กับพระญาณสังวรเถร (สุก) ที่วัดราชสิทธาราม (พลับ) เนื่องจากเป็นศูนย์กลางพระกรรมฐานมัชฌิมา ประจำกรุงรัตนโกสินทร์

การเป็นศูนย์กลางพระกรรมฐานในวัดราชสิทธาราม นั้น เป็นมาตั้งแต่ปีพระพุทธศักราช ๒๓๒๕ มาจนถึงประมาณปีพระพุทธศักราช ๒๔๙๐ ความเป็นศูนย์กลางพระกรรมฐานก็เสื่อมซาลงไป จนเกิดสายพระกรรมฐานใหม่ขึ้นมากมาย ความเป็นหนึ่งเดียวของพระกรรมฐานเกือบหมดไปในกรุงรัตนโกสินทร์ ทำให้ผู้ปฏิบัติสับสนเนื่องจากพระสงฆ์รุ่นหลัง ไม่รักษาแบบแผนดั่งเดิมไว้

การ ศึกษาพระปริยัติธรรม ของพระอาจารย์สุกในครั้งนั้น กลางวันพระอาจารย์สุก ท่านศึกษาเล่าเรียนพระปริยัติธรรม พระคัมภีร์บาลีมูลกัจจายน์ กลางคืนท่านเจริญจิตภาวนา พระกรรมฐานมัชฌิมา แบบลำดับ

ฉันภัตตาหาร เช้าแล้วทุกวัน พระอาจารย์สุก เข้าแจ้งสอบอารมณ์พระกรรมฐาน กับท่านพระครูรักขิตญาณ (สี) ถ้าแจ้งพระกรรมฐานหรือ สอบอารมณ์ผ่าน พระอาจารย์จะให้พระองค์ท่านอาราธนาพระกรรมฐานองค์ที่สอง ต่อไปคือ คือพระลักษณะขณิกาปีติ จนจบขั้นตอนของพระปีติทั้งห้า อันเป็นต้น เป็นราก เป็นเค้า เป็นมูล ของสมาธิ

พระองค์ท่าน ทรงศึกษาเบื้องต้นของพระกรรมฐานมัชฌิมา แบบลำดับจนจบภายในพรรษานั้น พระองค์ท่าน ทรงปฏิบัติได้ พระปีติทั้ง ห้าประการ เข้าสะกดหนึ่งห้อง พระยุคลธรรมทั้ง หกประการ เข้าสะกดหนึ่งห้อง พระสุขสมาธิ สองประการ เข้าสะกดหนึ่งห้อง แต่ละห้องพระกรรมฐานมัชฌิมา แบบลำดับต้อง เข้าสับ พระปีติทั้งห้า ยุคลทั้งหก สุขสมาธิทั้งสอง เข้าคืบ พระปีติทั้งห้า พระยุคลทั้งหก สุขสมาธิทั้งสอง เข้าวัด ออกวัด คือเดินหน้า ถอยหลัง พระปีติทั้งห้า พระยุคลทั้งหก พระสุขสมาธิทั้งสอง แล้วเข้าลูกสะกด พระปีติทั้ง ห้า พระยุคลทั้งหก พระสุขสมาธิทั้งสอง เป็นอันจบสามห้องนี้ เป็นเบื้องต้นของพระกรรมฐานมัชฌิมา แบบลำดับ เป็นการฝึกตั้งสมาธิ ยังสมาธิ เมื่อสะกดจบสามห้องแล้ว พระอาจารย์ของพระองค์ท่านก็มอบ ลูกสะกด ให้แก่ท่าน หนึ่งลูก ให้พกติดตัว เพื่อเป็นการระลึกถึงพระพุทธคุณอยู่เนืองๆ และป้องกันตัวด้วย สติ

การศึกษาพระปีติ ๕ พระยุคล ๖ พระสุขสมาธิ ๒ ประการ และอานาปานสติ ๙ จุด ของพระองค์ท่านครั้งนี้เป็นการทบทวนของเก่าเท่านั้น เพราะพระองค์ท่านเคยเรียนมาแล้วกับ ท่านขรัวตาทอง แต่ครั้งนั้นยังไม่เป็นแบบ เป็นแผนเหมือนครั้งนี้ ครั้งนี้พระองค์ท่าน ทรงปฏิบัติได้รวดเร็ว ปากต่อปาก คำต่อคำ ต่อหน้า ท่านพระครูรักขิตญาณ (สี) เลยที่เดียว

ท่านพระครูรักขิตญาณ (สี) วัดโรงช้าง ท่านเป็นพระวิปัสสนาจารย์เถรผู้เฒ่า เป็นพระอริยบุคคล ทรงอภิญญา และท่านยังรอบรู้ และชำนาญใน คัมภีร์มูลกัจจายน์ คัมภีร์โยชนามูลกัจจายน์ พร้อมพระคัมภีร์แปลธรรมบท คัมภีร์มงคลทีปนี ฯ ทั้งบั้นต้น บั้นกลาง บั้นปลาย ท่านเคยเข้าสอบทานพระบาลี แต่สอบไม่ผ่านสามกอง จึงมิได้เป็นเปรียญ แต่ท่านมีความรู้ ความสามารถโดยชอบธรรม
ออกพรรษา ของทุกๆปี ท่านพระครูรักขิตญาณ(สี) จะออกสัญจรจาริกธุดงค์ แสวงหาความสงบวิเวก ไปตาม สถานที่ต่างๆทุกปีมิได้ขาด ถึงแม้เวลาที่สังขารของท่านจะชราภาพลงมากแล้ว ถ้าท่านไม่ออกสัญจรจาริกธุดงค์ ก็เหมือนจะขาดอะไรไปสักอย่าง ตอนชราภาพนั้น ท่านพระครูรักขิตญาณ จะต้องสัญจรจาริกไป พระพุทธบาททุกปี เพราะใกล้หน่อย และท่านก็ทรงอภิญญาด้วย การไปมาจึงรวดเร็ว

การบิณฑบาต ท่านพระครูรักขิตญาณ (สี) ท่านถือเป็นกิจวัตรประจำวัน แม้ชราภาพออกไปบิณฑบาตไม่ไหว ท่านก็จะออกมายืนถือบาตรอยู่หน้ากุฏิของท่าน ท่านถือธุดงค์วัตร สามประการ เที่ยวบิณฑบาต เป็นวัตร ๑ นุ่งห่มผ้าสามผืนเป็นวัตร ๑ ฉันมื้อเดียวเป็นวัตรหนึ่ง กล่าวว่าการฉันอาหารมื้อเดียว เป็นไปเองด้วยอำนาจอริยมรรค ที่ท่านบรรลุ คือ อานาคามีผล

ด้านการศึกษา พระปริยัตินั้น พระอาจารย์สุก พระองค์ท่าน ต้องศึกษาอักขระขอมก่อน เพื่อใช้ในการอ่าน การเขียน พระคัมภีร์บาลีมูลกัจจายน์ เนื่องจากพระองค์ท่าน ทรงมีพื้นฐานด้านการเขียน การอ่านอักษรขอม มาบ้างแล้วพระองค์ท่านจึงศึกษา เรียนรู้ได้รวดเร็ว

พระ คัมภีร์บาลีมูลกัจจายน์ เป็นพระคัมภีร์เรียนหลักไวยากรณ์บาลี เล่มแรกของพระพุทธศาสนาคัมภีร์นี้เขียนด้วยอักษรขอมบาลี ขั้นต้นการศึกษาบาลีมูลกัจจายน์ ซึ่งมีมาติกา ๖๗๓ สูตร ต้องท่องจำหลักไวยากรณ์ ศัพท์ในคัมภีร์มูลกัจจายน์ทั้งหมด ๘ กัณฑ์ คือ สนธิกัณฑ์ ๕๑ สูตร นามกัณฑ์ ๒๑๙ การกกัณฑ์ ๔๕ สูตร สมาสกัณฑ์ ๒๘ สูตร ตัทธิตกัณฑ์ ๖๒ สูตร อาขยาตกัณฑ์ ๑๑๘ สูตร กิพพิธาน ๑๐๐ สูตร อุณาทิกัณฑ์ ๕๐ สูตร

ท่องได้คล่องแล้ว ก็หัดเขียนอักขระ ขอมบาลีมูลกัจจายน์ หัดเรียกสูตร เรียกนาม การศึกษาพระคัมภีร์บาลีมูลกัจจายน์ ต้องใช้สติสัมปชัญญะ และสมาธิในการจดจำอย่างมาก เนื่องจากต้องท่องแบบ-จำแบบให้ได้ จึงต้องมีสมาธิในการอ่าน การจดจำ การเขียน และเกิดผลพลอยได้อีกหลายอย่าง

ต่อมาพระองค์ท่าน ก็ทรงเรียน พระคัมภร์โยชนามูลกัจจายน์ เป็นพระคัมภีร์อธิบายหลักการต่างๆ ใน พระคัมภีร์มูลกัจจายน์ หรือพระคัมภีร์บาลีใหญ่ เพื่อให้เกิดความรู้ความเข้าใจ มากขึ้น กล่าวว่า พระคัมภีร์นี้ แต่งขึ้นในสมัยอยุธยา
ต่อมาพระองค์ท่าน ทรงหัดแปลคัมภีร์พระบาลีต่างๆ ขั้นแรกทรงหัดแปลพระปาฎิโมกข์ก่อน แล้วก็แปลคัมภีร์ต่างๆ เช่น คัมภีร์ธรรมบท คัมภีร์มงคลทีปนี คัมภีร์สมันตปาสาทิกา คัมภีร์พระวิสุทธิมรรค คัมภีร์พระอภิธรรม เป็นต้น พระคัมภีร์เหล่านี้แบ่งออกเป็นสามบั้น หรือสามตอน คือ บั้นต้น บั้นกลาง บั้นปลาย การศึกษาบาลีนั้นต้องใช้เวลาอย่างน้อย ๕–๑๐ ปี จึงเข้าสอบทานปากเปล่าได้ แต่เนื่องจากพระอาจารย์สุก พระองค์ท่านทรงมีพระสติปัญญาดี เฉลียวฉลาด จึงเรียนรู้ได้รวดเร็ว

พระ คัมภีร์บาลีมูลกัจจายน์นี้ เป็นพระคัมภีร์เรียนบาลีไวยากรณ์ คัมภีร์แรกของพระพุทธศาสนา รจนาโดยพระมหากัจจายน์เถรเจ้า เอตทัคคะผู้เลิศในทางขยายความย่อให้พิสดารได้ เป็นคัมภีร์ที่นิยมใช้เล่าเรียนศึกษากันในกรุงศรีอยุธยา และในตอนต้นของกรุงรัตน์โกสินทร์

พรรษาแรกพระอาจารย์สุก พระองค์ท่านก็สามารถศึกษาพระกรรมฐานมัชฌิมา แบบลำดับเบื้องต้นได้จนจบ สามห้อง พรรษาที่สอง พระองค์ท่าน สามารถท่องพระปาฎิโมกข์จบได้ พรรษาที่สาม พระองค์ท่านทรงศึกษาพระคัมภีร์บาลีมูลกัจจายน์ ๙ กัณฑ์ ๖๗๓ สูตรจบ ศึกษาพระคัมภีร์โยชนาบาลีมูลกัจจายน์ จบทุกผูก
พระอาจารย์สุก ทรงอุปสมบทได้สามพรรษาแล้ว ทรงจบทั้งสมถะ-วิปัสสนา
มัชฌิมา แบบลำดับ คือสมถะมีลำดับดังนี้
ปีติ ๕
ยุคล ๖
สุขสมาธิ ๒
อานาปาน ๙ จุด
อาการ ๓๒
กสิณ ๑๐ ประการ
อสุภะ ๑๐ ประการ
ฌานปัญจกนัย
อนุสสติ ๗
พรหมวิหาร ๔
อาหาเรปฎิกูลสัญญา ๑(๑๐)
จตุธาตุววัฎฐาน ๑ อรูปฌาน ๔ (จบสมถะ)

วิปัสสนา มีลำดับดังนี้
ขึ้นวิสุทธิ ๗ ประการ
พระไตรลักษณะญาณ ๓
พระอนุวิปัสสนาญาณ ๓
วิปัสสนาญาณ ๑๐
วิโมกข์ ๓
อนุวิปัสสนาวิโมกข์ ๓
โพธิปักขิยธรรม ๓๗ ประการ สัญโญชน์ ๑๐

พระ อาจารย์สุก จบสมถะ-วิปัสสนาธุระ ที่วัดโรงช้างแล้ว และทรงจบ พระคัมภีร์บาลีมูลกัจจายน์ หรือพระบาลีใหญ่ ๑ ทรงจบพระโยชนามูลกัจจายน์ ๑ ก็สิ้นความรู้ของท่านพระครูรักขิตญาณ วัดโรงช้าง

ท่านพระครูรักขิต ญาณ (สี) พระอุปัชฌาอาจารย์ ของพระองค์ท่าน จึงนำพระอาจารย์สุก ไปศึกษาพระบาลีชั้นสูงต่อที่ วัดราชาวาส กับพระราชาคณะเถรผู้เฒ่า คือพระธรรมภาวนาเถร หรือหลวงปู่อิน
ท่านพระครูรักขิตญาณ (สี) วัดโรงช้าง ท่านศึกษาพระบาลีมูลกัจจายน์ มาไม่มาก ท่านมีความชำนาญเพียงสองคัมภีร์ คือพระคัมภีร์บาลีมูลกัจจายน์ หรือพระบาลีใหญ่ ๑ พระคัมภีร์โยชนามูลกัจจายน์ ๑ และคัมภีร์แปลต่างๆ ทั้งบั้นต้น บั้นกลาง บั้นปลาย

ส่วน พระธรรมภาวนาเถร หรือหลวงปู่อิน ท่านเป็นศิษย์ศึกษาพระกรรมฐานมัชฌิมา แบบลำดับอาจารย์เดียวกันกับ พระครูรักขิตญาณ(สี) วัดโรงช้าง หลวงปู่อิน ท่านเป็นศิษย์รุ่นใหญ่ เจนจบทั้งพระกรรมฐานมัชฌิมา แบบลำดับ และเป็นเปรียญด้วย พระครูญาณรักขิต(สี) วัดโรงช้าง จึงนำพระองค์ท่านไปฝากศึกษาพระบาลีมูลกัจจายน์ชั้นสูง ที่วัดราชาวาส
__________________

พระอริยเถราจารย์ สอนวิชาบังคับธาตุขันธ์

(พรรษาแรก สถิตวัดโรงช้าง ยุคอยุธยา)

พรรษา แรกปีนั้น ขณะที่พระอาจารย์สุก เจริญสมณะธรรมในคืนนั้น พระองค์ท่าน ก็ทรงแลเห็น รูปทิพย์ องค์พระอริยเถราจารย์รูปหนึ่ง เข้ามาหาพระองค์ท่านในสมาธินิมิตแล้ว บอกว่า ท่านได้สมาธิสองส่วนแล้ว ต่อไปข้างหน้า ก็จะมีพระอริยเถราจารย์ในอดีตอีกหลายพระองค์ จะมาสอนทางแห่งการปฏิบัติในรูปแบบต่างๆให้แก่ท่านแล้วพระอริยเถราจารย์ พระองค์นั้น ก็ยังกล่าวต่อไปอีกว่า ข้าฯชื่อดร อดีตเคยเป็นพระอุตราทิศาจารย์ (ฐานานุกรม) ของพระพุทธโฆษาจารย์ อยู่วัดพุทไธศวรรย์

ข้าฯจะมาสอนเรื่องธาตุขันธ์ โดยวิธีการต่างๆ ท่านกล่าวต่อไปอีกว่า ขอให้ท่านฝึกบังคับ ธาตุขันธ์ จิตของท่าน จะยกสูงขึ้น ประณีตขึ้น และจะมีอานุภาพมากขึ้น จิตจะไม่ตกไปข้างฝ่ายอกุศลกรรม เมื่อท่านสามารถบังคับธาตุขันธ์ได้แล้ว ให้ฝึกแยกธาตุขันธ์ ที่ประกอบไปด้วยมหาภูตทั้งสี่คือ ธาตุดิน ธาตุน้ำ ธาตุไฟ ธาตุลม จิตของท่านก็จะได้ดำเนินไปทางปรมัตถธรรม ไปสู่มรรคธรรม ผลธรรม ได้ง่าย ต่อจากนั้นให้ท่านฝึกคุมธาตุทั้งสี่ จะทำให้ท่าน มีสติ สมาธิ ที่สมบูรณ์ เข้มแข็งยิ่งขึ้น ต่อจากนั้นพระอริยเถราจารย์ ก็บอกวิธีบังคับธาตุขันธ์ให้แก่พระอาจารย์สุก

ต่อมา พระอริยเถราจารย์ ก็บอกวิธีการแยกธาตุขันธ์ ให้กับพระองค์ท่าน โดยให้แยกธาตุน้ำก่อน เป็นลำดับแรก ต่อมาให้แยกธาตุไฟ เป็นลำดับต่อมา ต่อไปก็แยกธาตุดิน ต่อไปก็แยกอากาศธาตุ แยกแล้วให้พิจารณาว่า กายนี้ไม่เป็นเรา ไม่ใช่เรา เป็นเพียงธาตุเท่านั้น จิตของเราก็ไม่ยึดมั่นถือมั่นในกาย อันประกอบไปด้วยธาตุทั้ง ๔ และก็จะไม่มีอะไรอาศัยอยู่ได้ เพียงสักแต่ว่ารู้ไว้เท่านั้น


ทุก วันในพรรษาแรกนั้น พระอาจารย์สุก ทรงบำเพ็ญสมณะธรรมเสร็จแล้ว ก็ทรงมาฝึก การบังคับธาตุขันธ์ การแยกธาตุ และการคุมธาตุขันธ์ คือนำธาตุที่แยกไปแล้วกลับมาที่เดิม ด้วยเอกัคคตาจิต พระองค์ท่านปฎิบัติตามที่พระอริยเถราจารย์ เมตตามากล่าวสอนในสมาธินิมิตทุกวัน จนท่านสามารถ ฝึกฝนตามที่พระอาจารย์มากล่าวสอนได้จนจิตสมาธิของพระองค์ท่านมีอานุภาพมาก ขึ้นไปอีก


พระอาจารย์สุก ทรงมีพระอาจารย์ทั้งข้างนอก ข้างใน พระอาจารย์ข้างนอกคือท่านพระครูรักขิตญาณ(สี) พระอาจารย์ข้างในคือ พระอุตราทิศาจารย์ (ดร) พระรองเรื่อง หรือพระฐานานุกรม ของพระพุทธโฆษาจารย์ วัดพุทไธศวรรย์ ในอดีตกาล ครั้งต้นกรุงศรีอยุธยา



ทรงศึกษา วิชา ดำเนินธาตุ ทำลายธาตุ

(พรรษาที่สอง สถิตวัดโรงช้าง ยุคอยุธยา)


พรรษา ที่สอง พระองค์ท่าน ทรงได้พบ กับพระอริยเถราจารย์ อีกพระองค์หนึ่งในสมาธินิมิต ท่านมีนามบัญญัติว่า ขรัวท่านโต ท่านเคยสถิตวัดชายทุ่ง ก่อนสถาปนาเป็นวัดป่าแก้ว ในรัชสมัยพระเจ้ารามาธิบดีที่ ๑ หรือเรียกว่าพระเจ้าอู่ทอง

ขรัวท่าน โตดำรงขันธ์อยู่ ในรัชสมัยสมเด็จพระรามาธิบดีที่ ๑ พระเจ้าอู่ทองท่านเข้ามาในสมาธินิมิตในครั้งนั้น ท่านมาบอกวิธีการ ให้แก่พระอาจารย์สุกสองอย่าง คือ การดำเนิน ความเป็นไปแห่งธาตุ ๑ การทำลายธาตุ ๑ และสอนให้ไม่หลงติดอยู่ในธาตุ และสอนให้ไม่หลงติดในฤทธิ์ ๑

พระ อริยเถราจารย์ บอกวิธีดำเนินธาตุ ทำลายธาตุ เพื่อให้เกิดฤทธิ์ แก่พระอาจารย์สุก โดยให้บริกรรมดำเนินธาตุ บริกรรมตั้งธาตุ บริกรรมรวมธาตุ เป็นหนึ่งเดียว พระอาจารย์สุกทรงดำเนินการตั้ง ธาตุดิน ธาตุน้ำ ธาตุลม ธาตุไฟ อากาศธาตุ วิญญาณธาตุ แล้วสัมปยุตธาตุ ประกอบธาตุทั้ง ๖ เป็นหนึ่งเดียว แล้วให้บริกรรมทำลายธาตุทั้ง๕ ให้สลายไป ยกเว้นวิญญาณธาตุ ซึ่งเป็นธาตุรู้ ท่านกล่าวว่าทำให้เกิดอิทธิวิธี

ขรัวท่านโต กล่าวต่อไปว่า การดำเนินธาตุ ทำลายธาตุ มิใช่จะทำได้ทุกคนบุคคลไหนมีวาสนาบารมีมาทางนี้ ข้าฯก็จะมาสอนให้เอง เหมือนอย่างที่ข้าฯมาสอนให้ท่านในครั้งนี้

ขรัวท่านโต ยังกล่าวสอนพระอาจารย์สุกอีกว่า ฤทธิ์ทั้งหลายมีเกิด แล้วก็มีเสื่อมไม่เที่ยงแท้แน่นอน ย่อมแปรปรวนไป ถ้าบุคคลใดยังเป็นปุถุชนอยู่ ไม่รู้ความจริงแห่งพระไตรลักษณ์ ย่อมติด ย่อมหลง อยู่ในฤทธิ์ ไม่สามารถหลุดจากกิเลส ไปพระนิพพานได้ ฉะนั้นขอให้ท่านพิจารณาถึงความไม่เที่ยง ตลอดเวลา อย่าไปติด ไปหลงอยู่ในฤทธิ์ให้บำเพ็ญเพียรภาวนา ไปสู่นิพพานเถิด

พระอาจารย์สุก ทรงฟังคำพร่ำสอนของ ขรัวท่านโต พระอริยเถราจารย์ ในสมาธินิมิตแล้ว พระองค์ท่านก็มั่นเพียรทำตามที่พระอริยเถราจารย์บอก และภายในเวลา ๓ราตรี พระองค์ท่านก็บรรลุวิชาดำเนินธาตุ ทำลายธาตุ ได้สำเร็จฤิทธิบางอย่าง แต่ยังเป็นฤทธิ อย่างปุถุชน ยังมีหวั่นไหวบ้าง

ถึงราตรีที่ ๔ ขรัวท่านโต ก็มาปรากฏในสมาธินิมิต ของพระอาจารย์สุกอีก ด้วยท่านทราบว่า พระอาจารย์สุก สำเร็จวิชาดำเนินธาตุ ทำลายธาตุแล้ว และในสมาธินิมิตราตรีนั้น ขรัวท่านโต กล่าวกับพระอาจารย์สุกว่า วิชาดำเนินธาตุ ทำลายธาตุ ที่เป็นไปในทางโลกีย์ ท่านก็สำเร็จแล้ว

ต่อ ไปข้าฯ จะสอนวิชาดำเนินธาตุ ทำลายธาตุ ที่เป็นไปในทางโลกุตรธรรม นำทางท่านไปถึงมรรค ผล นิพพาน ตามคำสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสสอนไว้ ให้ท่านดำเนินตั้งสภาวะความเป็นไป แห่งปฐวีธาตุ ธาตุดิน ๑ อาโปธาตุ ธาตุน้ำ ๑ เตโชธาตุ ธาตุไฟ ๑ วาโยธาตุ ธาตุลม ๑ อากาสธาตุ ธาตุอากาศ ช่องว่างภายในกาย ๑ วิญญาณธาตุ ธาตุวิญญาณ คือความรู้อะไรๆได้ ๑

พระ อริยเถราจารย์กล่าวสอนต่อไปอีกว่า ในธาตุทั้ง ๖ นั้น ปฐวีธาตุ ธาตุดิน เป็นอย่างไร ปฐวีธาตุ ธาตุดินมี ๒ อย่างคือ ปฐวีธาตุ ธาตุดินภายใน ปฐวีธาตุ ธาตุดินภายนอก

ปฐวีธาตุ ธาตุดิน ๒ อย่างนั้น ปฐวีธาตุ ธาตุดินภายใน เป็นอย่างนี้คือ ธรรมชาติที่แข็ง ธรรมชาติที่กระด้าง ความแข็ง ภาวะที่แข็ง เป็นภายในเฉพาะตน เป็นอุปาทินนกรูปข้างใน คือรูปที่มีใจครอง ได้แก่ ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง เนื้อ เอ็น กระดูก เยื่อในกระดูก ม้าม หัวใจ ตับ พังผืด ไต ปอด ไส้ใหญ่ ไส้น้อย อาหารใหม่ อาหารเก่า ทั้งหมดนี้เรียกว่าธรรมชาติที่แข็ง ธรรมชาติที่กระด้าง ความแข็ง ภาวะที่แข็ง เป็นภายในเฉพาะตน เป็นอุปาทินนกรูปข้างใน รูปในที่มีใจครอง แม้อย่างอื่นใดมีอยู่ นี้เรียกว่า ปฐวีธาตุ ธาตุดินภายใน

ปฐวีธาตุ ธาตุดินภายนอก เป็นอย่างนี้คือ ธรรมชาติที่แข็ง ธรรมชาติที่กระด้างความแข็ง ภาวะที่แข็ง เป็นภายนอก เป็น อนุปาทินนกรูปข้างนอก คือรูปที่ไม่มีใจครองได้แก่ เหล็ก โลหะ ดีบุกขาว ดีบุกดำ เงิน แก้วมุกดา แก้วมณี แก้วไพฑูรย์ สังข์ ศิลา แก้วประพาฬ เงินตรา ทอง แก้วมณีแดง แก้วมณีลาย หญ้า ท่อนไม้ กรวด กระเบื้อง แผ่นดิน แผ่นหิน ภูเขา ทั้งหมดนี้เรียกว่า ธรรมชาติที่แข็ง ธรรมชาติที่กระด้าง ความแข็ง ภาวะที่แข็ง เป็นธรรมชาติภายนอก เป็นอนุปาทินนกรูปข้างนอก คือรูปที่ไม่มีใจครอง แม้อย่างอื่นใดมีอยู่ นี้ก็เรียกว่าปฐวีธาตุ ธาตุดินภายนอก

ปฐวีธาตุภายใน ปฐวีธาตุภายนอก ประมวลทั้ง ๒ อย่างนั้นเข้าเป็นหมวดเดียวกันนี้ก็เรียกว่า ปฐวีธาตุ

อาโปธาตุ ธาตุน้ำ เป็นอย่างไร อาโปธาตุ ธาตุน้ำนั้นมี ๒ อย่าง คือ อาโปธาตุ ธาตุน้ำภายใน อาโปธาตุ ธาตุน้ำภายนอก

อาโปธาตุ ๒ อย่างนั้น อาโปธาตุ ธาตุน้ำภายใน เป็นอย่างนี้คือ ความเอิบอาบธรรมชาติที่เอิบอาบ ความเหนียว ธรรมชาติที่เหนียว ธรรมชาติที่เกาะกุมรูป เป็นภายในเฉพาะตน เป็นอุปาทินนกรูปข้างใน คือรูปข้างในมีใจครอง ได้แก่ ดี เสลด หนอง เลือด เหงื่อ มันข้น น้ำตา เปลวมัน น้ำลาย น้ำมูก ไขข้อ มูตร ทั้งหมดนี้เป็นความเอิบอาบธรรมชาติที่เอิบอาบ ความเหนียว ธรรมชาติที่เหนียว ธรรมชาติที่เกาะกุมรูป เป็นภายในเฉพาะตน เป็นอุปาทินนกรูปข้างใน คือรูปข้างในมีใจครอง แม้อย่างอื่นใดมีอยู่ นี้เรียกว่าอาโปธาตุ ธาตุน้ำภายใน

อาโปธาตุ ธาตุน้ำภายนอก ภายนอก เป็นอย่างนี้คือ ความเอิบอาบ ธรรมชาติที่เอิบอาบ ความเหนียว ธรรมชาติที่เหนียว ธรรมชาติที่เกาะกุมรูป เป็นภายนอก เป็นอนุปาทินนกรูปข้างนอก รูปข้างนอกไม่มีใจครอง ได้แก่ รสรากไม้ รสลำต้น รสเปลือกไม้ รสใบไม้ รสดอกไม้ รสผลไม้ นมสด นมส้ม เนยใส เนยข้น น้ำมัน น้ำผึ้งน้ำอ้อย น้ำที่อยู่ในพื้นดิน หรือน้ำที่อยู่ในอากาศ เป็นธรรมชาติที่มีความเอิบอาบ ธรรมชาติที่เอิบอาบ ความเหนียว ธรรมชาติที่เหนียวธรรมชาติที่เกาะกุมรูป เป็นภายนอก เป็นอนุปาทินนกรูปข้างนอก คือรูปไม่มีใจครองภายนอก แม้อย่างอื่นใดมีอยู่นี้เรียกว่า อาโปธาตุ ธาตุน้ำภายนอก

อาโปธาตุ ธาตุน้ำภายภายใน อาโปธาตุธาตุน้ำภายนอก ประมวลทั้ง ๒ อย่างนั้น เข้าเป็นหมวดเดียวกันอย่างเดียวกันนี้เรียกว่า อาโปธาตุ คือธาตุน้ำ

เตโช ธาตุ ธาตุไฟเป็นอย่างไร เตโชธาตุ มี ๒ อย่าง คือ เตโชธาตุภายใน เตโชธาตุภายนอก ในเตโชธาตุ ๒ อย่างนั้น เตโชธาตุภายใน เป็นอย่างนี้คือความร้อนธรรมชาติที่ร้อน ความอุ่น ธรรมชาติที่อุ่น ความอบอุ่น ธรรมชาติที่อบอุ่น เป็นภายในเฉพาะตน เป็นอุปาทินนกรูปข้างใน คือรูปมีใจครอง ได้แก่ เตโชธาตุที่ทำให้ร่างกายเร่าร้อน เตโชธาตุที่ทำให้ร่างกายทรุดโทรม เตโชธาตุที่เป็นเหตุให้เผาไหม้ เตโชธาตุที่ทำให้ของกินของดื่มของเคี้ยวของลิ้มถึงความย่อยไปด้วยดี นี้เรียกว่าความร้อน ธรรมชาติที่ร้อน ความอุ่นธรรมชาติที่อุ่น ความอบอุ่น ธรรมชาติที่อบอุ่น เป็นภายในเฉพาะตน เป็นอุปาทินนกรูป รูปมีใจครอง ข้างใน แม้อย่างอื่นใดมีอยู่ นี้เรียกว่า เตโชธาตุ ธาตุภายใน

เตโชธาตุภาย นอก เป็นอย่างนี้คือ ความร้อน ธรรมชาติที่ร้อน ความอุ่น ธรรมชาติที่อุ่น ความอบอุ่นธรรมชาติที่อบอุ่น เป็นภายนอก เป็นอนุปาทินนกรูปข้างนอก คือรูปไม่มีใจครอง ได้แก่ ไฟฟืน ไฟสะเก็ดไม้ ไฟหญ้า ไฟมูลโค ไฟแกลบ ไฟ หยากเยื่อ ไฟอสนีบาต ความร้อนแห่งไฟ ความร้อนแห่งดวงอาทิตย์ ความร้อนแห่งกองฟืน ความร้อนแห่งกองหญ้า ความร้อนแห่งกองข้าวเปลือก ความร้อนแห่งกองขี้เถ้า หรือ ความร้อนธรรมชาติที่ร้อน ความอุ่น ธรรมชาติที่อุ่น ความอบอุ่น ธรรมชาติที่อบอุ่น เป็นภายนอก เป็นอนุปาทินนกรูปข้างนอก รูปไม่มีใจครอง แม้อย่างอื่นใดมีอยู่ นี้เรียกว่าเตโชธาตุภายนอก

เตโชธาตุภายใน เตโชธาตุภายนอก ประมวลทั้ง ๒ อย่างนั้น เข้าเป็นหมวดเดียวกันนี้เรียกว่า เตโชธาตุ หรือธาตุไฟ

วาโยธาตุ ธาตุลมเป็นอย่างไร วาโยธาตุมี ๒ อย่างคือ วาโยธาตุภายใน วาโยธาตุภายนอก ในวาโยธาตุ ๒ อย่างนั้น วาโยธาตุภายใน เป็นอย่างนี้คือ ความพัดไปมาธรรมชาติที่พัดไปมา ความเคร่งตึงแห่งรูป เป็นภายในเฉพาะตนเป็นอุปาทินนกรูปข้างใน คือรูปมีใจครอง ได้แก่ ลมพัดขึ้นเบื้องบน ลมพัดลงเบื้องต่ำลมในท้อง ลมในไส้ ลมพัดไปตามตัว ลมศัสตรา ลมมีดโกน ลมเพิกหัวใจ ลมหายใจเข้า ลมหายใจออก หรือความพัดไปมา ธรรมชาติที่พัดไปมา ความเคร่งตึงแห่งรูป เป็นภายใน เฉพาะตน เป็นอุปาทินนกรูปข้างใน แม้อย่างอื่นใดมีอยู่นี้เรียกว่า วาโยธาตุ ธาตุลมภายใน

วาโยธาตุภายนอก เป็นอย่างนี้คือ ความพัดไปมา ธรรมชาติที่พัดไปมา ความเคร่งตึงแห่งรูปเป็นภายนอกเป็นอนุปาทินนกรูปข้างนอก หรือรูปไม่มีใจครอง ได้แก่ ลมตะวันออก ลมตะวันตก ลมเหนือ ลมใต้ ลมมีฝุ่นละออง ลมไม่มีฝุ่นละออง ลมหนาว ลมร้อน ลมอ่อน ลมแรง ลมดำ ลมบน ลมกระพือปีก ลมครุฑ ลมใบตาล ลมเป่าปากหรือความพัดไปมา ธรรมชาติที่พัดไปมา ความเคร่งตึงแห่งรูป เป็นภายนอก เป็นอนุปาทินนก แม้อย่างอื่นใดมีอยู่ นี้เรียกว่า วาโยธาตุภายนอก

วาโยธาตุภายใน วาโยธาตุภายนอก ประมวลทั้ง ๒ อย่างนั้น เข้าเป็นหมวดเดียวกัน นี้เรียกว่าวาโยธาตุ ธาตุลม

อากาศธาตุ คือช่องว่าง เป็นอย่างไร อากาศธาตุมี ๒ อย่าง คือ อากาศธาตุภายในอากาศธาตุภายนอก ในอากาศธาตุ ๒ อย่างนั้น อากาศธาตุภายใน เป็นอย่างนี้คือ อากาศธรรมชาติอันนับว่าอากาศ ความว่างเปล่า ธรรมชาติอันนับว่าความว่างเปล่า ช่องว่างธรรมชาติอันนับว่าช่องว่าง ที่อันเนื้อและเลือดไม่ถูกต้องเป็นภายใน เฉพาะตน เป็นอุปาทินนกรูปข้างใน ได้แก่ ช่องหู ช่องจมูก ช่องปาก ช่องสำหรับกลืนของกินของดื่มของเคี้ยวของลิ้ม ช่องที่พักอยู่แห่งของกิน ของดื่ม ของเคี้ยวของลิ้ม และช่องสำหรับของกินของดื่มของเคี้ยวของลิ้มไหลออกเบื้องต่ำ หรือ อากาศ ธรรมชาติอันนับว่าอากาศ ความว่างเปล่า ธรรมชาติอันนับว่าความว่างเปล่า ช่องว่าง ธรรมชาติอันนับว่าช่องว่าง ที่อันเนื้อและเลือดไม่ถูกต้อง เป็นภายในเฉพาะตน เป็นอุปาทินนกรูปข้างใน แม้อื่นใดมีอยู่ นี้เรียกว่าอากาศธาตุ หรือช่องว่างภายใน

อากาสธาตุภายนอก เป็นอย่างนี้คือ อากาศ ธรรมชาติอันนับว่าอากาศ ความว่างเปล่า ธรรมชาติอันนับว่าความว่างเปล่าช่องว่าง ธรรมชาติอันนับว่าช่องว่าง ที่อันมหาภูตรูป ๔ ไม่ถูกต้อง เป็นภายนอก เป็นอนุปาทินนกรูปข้างนอก นี้เรียกว่า อากาสธาตุช่องว่างภายนอก อากาสธาตุภายใน อากาสธาตุภายนอก ประมวลทั้ง ๒ อย่างนั้น เข้าเป็นหมวดเดียวกัน กองเดียวกัน นี้เรียกว่า อากาสธาตุ คือช่องว่าง

วิญญาณธาตุ คือความรู้อะไรๆได้ เป็นอย่างนี้คือ จักขุวิญญาณธาตุ โสตวิญญาณธาตุ ฆานวิญญาณธาตุ ชิวหาวิญญาณธาตุ กายวิญญาณธาตุ มโนวิญญาณธาตุ นี้เรียกว่าวิญญาณธาตุ สภาวะธรรม หลักแห่งความเป็นไปเอง

เหล่านี้เรียกว่า ธาตุ ๖ ประการ คือความเป็นไปเอง ๖ ประการ นี้เป็นการดำเนินธาตุ ตั้งธาตุ ฝ่ายโลกุตรธรรม

ขรัว ท่านโต กล่าวสอนต่อไปว่า ข้าฯจะบอกวิธีทำลายธาตุทั้ง ๖ เพื่อกรุยทางไปสู่อมตธรรม ท่านว่าธาตุอันพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธ ตรัสไว้ชอบนั้นมี ๖ ประการ ๖ ประการ ดังที่กล่าวมาแล้วนั้นคือปฐวีธาตุ(ดิน) อาโปธาตุ(น้ำ) เตโชธาตุ(ไฟ) วาโยธาตุ(ลม) อากาสธาตุ(ช่องว่าง)วิญญาณธาตุ ความรู้อะไรๆได้ ธาตุ ๖ ประการ

อัน พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธตรัสไว้ชอบแล้ว ก็จิตของท่าน (หมายถึงพระอาจารสุก) เป็นผู้รู้อยู่ เห็นอยู่ จะพิจารณาอยู่อย่างไรเล่า จึงจะหลุดพ้น จากอาสวะกิเลส ไม่ยึดมั่น ถือมั่นในธาตุทั้ง ๖อันเป็นภายใน ภายนอกนี้ ฯ

ขรัวท่านโต กล่าวว่า พระพุทธเจ้า ตรัสสอนไว้ว่า ให้ภิกษุทั้งหลาย ครอง ธาตุดินธาตุน้ำ ธาตุไฟ ธาตุลม อากาศธาตุ ช่องว่าง วิญญาณธาตุ ธาตุรู้อะไรๆได้ โดยความเป็นอนัตตา ไม่มีตัวตน ไม่ให้ครองอัตตา คือความมีตัวตน โดยอาศัย ธาตุดิน ธาตุน้ำ ธาตุไฟ ธาตุลม อากาศธาตุ ช่องว่าง วิญญาณธาตุ คือความรู้อะไรๆได้ เมื่อท่านครองธาตุโดยความไม่มีตัวตน ท่านจึงจะทราบชัดเจนว่า จิต ไม่ควรยึดมั่น ถือมั่น และจะทราบชัดไปอีกว่าจิตของท่านกำลังจะหลุดพ้น หรือหลุดพ้นแล้ว หลุดพ้น เพราะสิ้นกิเลส ดับคืนกิเลส ละความยึดมั่นถือมั่นในอุปาทาน โดยอาศัยธาตุทั้ง ๖ และอนุสัย คือความตั้งใจและความปักใจมั่น โดยอาศัยธาตุทั้ง ๖ ได้ จะทำให้ท่านหลุดพ้นโดยเร็วพลัน เสร็จสิ้นคำกล่าวสอน ขรัวท่านโต ก็หายกลับไป จากนั้นพระอาจารย์สุก ก็ทรงออกจากสมาธิ

ครั้ง นั้นพระอาจารย์สุก พระองค์ท่านทรงมีพระสติ สัมปชัญญะ ระลึกถึงคำสอนของขรัวท่านโต อยู่เสมอเนื่องๆว่า การยึดติดธาตุ ๖ และฤทธิ์ต่างๆไม่สามารถนำทางพระองค์ท่านไปสู่ทางพระนิพพานได้ ถ้ายังไปหลงติดอยู่ ตามคำที่พระอริยเถราจารย์สั่งสอนอบรมมา แต่นั้นมาพระองค์ท่านก็ ไม่ทรงติดอยู่ในฤทธิ์ ในอำนาจต่างๆ ทรงเห็นเป็นอนัตตา ไม่มีตัวตน และทรงทบทวนดำเนินการตั้งธาตุ ๖ และทำลายธาตุ ๖ ทั้งทางอิทธิ และทางโลกุตรธรรม

คืนต่อมาขรัวท่านโต ท่านก็มาสอนเรื่องธาตุ ในสมาธิจิตของพระอาจารย์สุกอีกโดยกล่าวว่า สิ่งที่เป็นธาตุยังมีอีก เช่น จักขุธาตุ โสตธาตุ ฆานะธาตุ ชิวหาธาตุ กายธาตุ มโนธาตุ ท่านกล่าวว่าในธาตุเหล่านี้ มีธาตุ ดิน น้ำ ลม ไฟ อากาศธาตุอยู่ด้วย

ธาตุไฟ มีมากในจักขุ คือตา เมื่อตาเห็นรูปที่ดีก็ตาม เห็นรูปที่ทรามก็ตาม ให้ทำจิตเหมือนเปลวไฟ แล็บหายไป ความยึดมั่นถือมั่น ในรูป ที่มากระทบจักขุ ก็จะหายไป

ธาตุลม มีมากในหู ได้ฟังเสียงที่ดีก็ตาม ได้ฟังเสียงที่ชั่วก็ตาม ให้ทำเหมือนลมพัดผ่านไป ความยึดมั่นในเสียงที่ดี และร้าย ก็ไม่มี

ธาตุ ดิน มีมาก ในจมูก ได้กลิ่นที่ดีก็ตาม ได้กลิ่นที่ไม่ชอบใจก็ตาม ให้ทำจิตเหมือนดินสลายไป ความยึดมั่นถือมั่นในกลิ่น ดี ชั่ว ก็จะสลายไป

ธาตุน้ำ มีมาก ในลิ้น ถ้าลิ้มรสที่ดีก็ตาม ได้ลิ้มรสที่ชังก็ตาม ให้ทำจิตเหมือนสายน้ำไหลไป ความยึดมั่นถือมั่น ติดในรส ก็สลายไป

ธาตุ ดิน น้ำ ลม ไฟ มี มากในกาย ได้สัมผัสดีก็ตาม ได้สัมผัสชั่วก็ตาม ให้ทำจิตเหมือน ธาตุทั้ง๔ สลายไป ความยึดมั่นถือมั่น ในสัมผัส ก็จะสลายไป

อากาศธาตุ มีมากในมโนธาตุ และวิญญาณธาตุ รู้ธรรมารมณ์ที่ดีก็ตาม รู้ธรรมารมณ์ที่ชังก็ตาม ให้ทำจิตเหมือนอากาศสลายไป จะทำให้จิตเป็นกลางในสภาวธรรมทั้งที่ดี และไม่ดี จะทำให้ท่านหลุดพ้นจากอายตนะ ๖ และธาตุทั้ง ๖ คลายความยึดมั่น ถือมั่นไปสู่ทางนิพพานแล

คืนต่อมาพระอาจารย์สุก ทรงยกธาตุ ๖ ประการ ขึ้นพิจารณา ไปสู่พระไตรลักษณะญาณ โดยความเป็นอนัตตา ไม่มีตัวตน ในธาตุทั้ง ๖ จิตของพระองค์ท่านก็ดำเนินทางไปสู่ภูมิแห่งวิปัสสนากรรมฐาน เจริญทางมรรคธรรม ทางผลธรรม เพื่อถึงเมืองแก้วอมตมหานิพพานธรรม ต่อไป กาลต่อมาพระองค์ท่านก็ไม่ยึดติดอยู่ในธาตุทั้ง๖ และวิชาอิทธิฤทธิ์ ปล่อยวางได้ยิ่งๆขึ้นไป จิตของพระองค์ท่าน ก็หลุดพ้นขึ้นไปเรื่อยๆ

พระอาจารย์สุก
ทรงเข้าสู่ กระแสแห่งพระนิพพาน
(พรรษาที่๓ สถิตวัดโรงช้าง ยุคอยุธยา)


หลัง จากพระอาจารย์สุก บรรพชาอุปสมบทได้ สามพรรษาล่วงแล้ว พระองค์ท่านทรงศึกษาทั้งทางปฏิบัติ และปริยัติ ทางภาคปฏิบัติ พระองค์ท่านทรงศึกษาจบสมถะ-วิปัสสนาในพระกรรมฐานมัชฌิมา แบบลำดับ และยังมีพระอริยเถราจารย์ มาสอนเรื่องการ บังคับธาตุขันธ์ จิตของพระองค์ท่านก็ยกสูงขึ้น มีอานุภาพมากขึ้น สอนเรื่อง เดินธาตุ ๖ ทำลายธาตุ ๖ จิตของพระองค์ท่านก็ทรงดำเนินสูงขึ้นสู่วิปัสสนา

ใน พรรษาที่สาม ล่วงแล้ว เพลากลางคืน พระองค์ท่านทรงบำเพ็ญสมณธรรม ในที่สุดแห่งพระวิปัสสนา ในที่สุดพระองค์ท่านก็ทรงเข้าสู่กระแสแห่งพระนิพพาน ไปตามลำดับคือ อย่างอ่อน ทรงได้พระโสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สัตตักขัตตุปรม และอีกไม่นานพระองค์ท่านก็ทรงเข้าสู่พระโสดาบันโกลังโกละ อย่างกลาง ก่อนเข้าพรรษาปีนั้น พระองค์ท่านก็ทรงบรรลุโสดาบันเอกพีชี อย่างประณีต

ความอ่อน กลาง แก่ แห่งอินทรีย์ ๕ ในวิปัสสนา ของอริยบุคคล


พระ โสดาบันนั้น พระพุทธองค์ ทรงตรัสจำแนกไว้เป็นสามประเภท ตามความแก่กลาง และอ่อน ของอินทรีย์ทั้ง ๕ คือ ศรัทธา วิริยะ สติ สมาธิ ปัญญา หรือกำลังวิปัสสนา แก่ กลาง อ่อน กว่ากัน

พระพุทธองค์ทรงตรัสถึงความ อ่อนแก่ แห่งอินทรีย์ทั้งห้า ของพระอริยบุคคล ไว้ว่า “ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อินทรีห้า เหล่านี้คือ สัทธินทรีย์ ๑ วิริยินทรีย์ ๑ สตินทรีย์ ๑ สมาธินทรีย์ ๑ ปัญญิณทรีย์ ๑

เรียงลำดับผู้ได้ โสดาบันปัตติผล ตามความอ่อน กลาง ความแก่ แห่งอินทรีย์ ๕หรือของวิปัสสนา ดังนี้

มี อินทรีย์ ๕ หรือกำลังวิปัสสนาอ่อน บรรลุ พระโสดาบัน สัตตักขัตตุปรม เกิดอีก ๗ ครั้ง (สุกขวิปัสสก ผู้บำเพ็ญ วิปัสสนาล้วน มิได้บำเพ็ญฌาน)

มีอินทรี ๕ หรือกำลังแห่งวิปัสสนาปานกลาง บรรลุ พระโสดาบัน โกลังโกละ เกิดสอง หรือสามตระกูล

มีอินทรี ๕ หรือกำลังวิปัสสนาแก่กล้า บรรลุ พระโสดาบัน เอกพีชี เกิดครั้งเดียว

ผู้ ได้บรรลุโสดาบันแล้ว เรียกว่า เป็นผู้มีดวงตาเห็นธรรม ปราศจาก มลทิน เป็นผู้เห็นธรรมแล้ว ถึงธรรมแล้ว รู้ธรรมแล้ว หยั่งถึงธรรมแล้ว พ้นสงสัยแล้ว ปราศจากคำซักถาม มั่นใจแล้ว ไม่อาศัยคนอื่น ในคำสอนของพระศาสดา

ในพรรษาที่สามนี้ พระอาจารย์สุก ทรงบรรลุพระโสดาบันขั้น ๓ ก่อน คือ สัตตักตตุปรม(ตรี) ต่อมามีอินทรีย์แก่กล้าขึ้น ทรงบรรลุ ขั้น ๒ คือพระโสดาบัน โกลังละ(โท) ต่อมาอีกทรงอินทรีย์ แก่กล้าขึ้นอีก ทรงบรรลุโสดาบัน ขั้น ๑ คือ เอกพีชี (เอก)

พระอาจารย์สุก ทรงสำเร็จ พระโสดาบันนั้น ทรงได้มรรค ๑ ผล ๑ อภิญญา ๖ อย่างตรี และนับว่าพระอาจารย์สุก เป็นพระสาวกที่เกิดจากอกพระสัญพัญญูโคดมเจ้าโดยแท้

มีหลักฐาน ปรากฏใน มุทุตรวัคค์ มหาวารวัคค์ สังยุตตนิกาย, คัมภีร์อภิธัมมัตถวิภาวินี และพระคัมภีร์อรรถคาถา กล่าวถึงความอ่อนแก่ของอินทรีย์ ของอริยบุคคล ดังนี้

ดู ก่อนภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์ ๕ เหล่านี้ อินทรีย์ ๕ คืออะไรบ้าง คือสัทธินทรีย์ ๑ วิริยินทรีย์ ๑ สตินทรีย์ ๑ สมาธินทรีย์ ๑ ปัญญินทรีย์ ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลายอินทรีย์เหล่านี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุที่อินทรีย์ ๕ เหล่านี้แล สม่ำเสมอกันเต็มรอบแล้ว บุคคลผู้นั้นก็เป็นอรหันต์

โดยที่อินทรีย์ทั้งหลายอ่อนกว่านั้น เป็นอนาคา ตติยอันตราปรินิพพายี
โดยที่อินทรีย์ทั้งหลายอ่อนกว่านั้น เป็นอนาคา ทุติยอันตราปรินิพพายี
โดยที่อินทรีย์ทั้งหลายอ่อนกว่านั้น เป็นอนาคาปฐมอันตราปรินิพพายี
โดยที่อินทรีย์ทั้งหลายอ่อนกว่านั้น เป็นอนาคา อุปหัจจปรินิพพายี
โดยที่อินทรีย์ทั้งหลายอ่อนกว่านั้น เป็นอนาคา อสังขารปรินิพพายี
โดยที่อินทรีย์ทั้งหลายอ่อนกว่านั้น เป็นอนาคา สสังขารปริพพายี
โดยที่อินทรีย์ทั้งหลายอ่อนกว่านั้น เป็นอนาคาอุทธังโสโตอกนิฏฐคามี

โดยที่อินทรีย์ทั้งหลายอ่อนกว่านั้น เป็นสกทาคามี

โดยที่อินทรีย์ทั้งหลายอ่อนกว่านั้น เป็นโสดาบัน เอกพีชี
โดยที่อินทรีย์ทั้งหลายอ่อนกว่านั้น เป็นโสดาบัน โกลังโกละ
โดยที่อินทรีย์ทั้งหลายอ่อนกว่านั้น เป็นโสดาบัน สัตตักขัตตุงปรม



ธรรมที่พระโสดาบันละได้เด็ดขาด

อกุศลกรรมบถ ๑๐ พระโสดาบันบุคคลละได้ ๖ อย่าง คือ ปาณาติบาต ๑ อทินนาทาน ๑ กาเมสุมิจฉาจาร ๑ มุสาวาท ๑ ปิสุณวาจา ๑ มิจฉาทิฎฐิ ๑

อุปกิเลส ๑๖ พระโสดาบันละได้ ๖ อย่างคือ มักขะ ลบลู่คุณท่าน ๑ ปลาสะ ตีเสมอ ๑ อิสสา ริษยา ๑ มัจฉริยะ ตระหนี่ ๑ มายา เจ้าเล่ห์ ๑ สาไถยะ โอ้อวด ๑

นิวรณ์ ๖ พระโสดาบันละได้ ๑ อย่างคือ วิจิกิจฉา อย่างหยาบ

สัญโญชน์ ที่พระโสดาบันละได้คือ สักกายทิฎฐิ ความเห็นว่ามีอัตตา ตัวตน ๑ วิจิกิจฉา ความลังเลสงสัย (ในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์) ๑ สีลพตปรามาส ยึดถือใน
ศีลและพรต ในทางงมงาย มีราคะเบาบาง มีโทสะเบาบาง

เมื่อ ละสัญโญชน์ ๓ ได้แล้ว พร้อมกับการถึงพร้อมด้วย ทัสสนะ หมายถึงการเห็นพระนิพพานด้วยโสดาปัตติมรรค เป็นการเห็นครั้งแรกก่อนอริยมรรค อันดับอื่น

พระอริยโสดาบัน อริยสาวก มีชื่อเรียก และอ้างไว้ในภาษาบาลีหลายคำเช่น
๑. ทิฎฐิสัมปันโน ผู้ถึงพร้อมด้วยความเห็น
๒.ทัสสนะสัมปันโน ผู้ถึงพร้อมด้วยทัสสนะ
๓.อาคโต อิมัง สัทธัมมัง ผู้ถึงพระสัทธรรมนี้แล้ว
๔.ปัสสติ อิมัง สัทธัมมัง ผู้เห็นพระสัทธรรม
๕.เสกเขนะ ญาเณนะ สมันนาคะโต ผู้ถึงพร้อมแล้วด้วยมรรค ญาณขั้นเสกขะ
๖.เสกขายะ วิชชายะ สมันนาคะโต ผู้ถึงพร้อมแล้วมรรควิชชา ขั้นเสขะ
๗. ธัมมะโสตัง สมาปันโน ผู้มาถึงแห่งกระแสแห่งพระธรรม เรียบร้อยแล้ว
๘. อริโย นิพเพธิโก ผู้มีปัญญาแทงทลุ ขั้นอริยะ
๙. อมตัทวารัง อาหัจจะ ติฎฐติ ผู้ยืนพิงประตูอมตะนิพพาน

องค์ ของพระโสดาบัน ๔ อย่างคือ คบหาสัตบุรุษ ๑ ฟังธรรมของสัตบุรุษ ๑ ทำไว้ในใจซึ่งธรรมของสัตบุรุษ ๑ ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ๑ อริยสาวกผู้โสดาบันประกอบด้วยธรรม ๔ อย่าง เป็นผู้ไม่ตกไปในอบายภูมิ ๔ คือ นรก กำเนิดสัตว์ติรัจฉาน เปรตวิสัย ทุคคตินิวิบาต

กระจกเงาส่องธรรม เป็นธรรมสำหรับพระอริยโสดาบันสาวก ใช้ส่องดูตัวเองและพยากรณ์ตัวเองว่า เราสุดสิ้นนรกแล้ว เราสุดสิ้นกำเนิดสัตว์ติรัจฉานแล้ว เราสุดสิ้นเปรตวิสัยแล้ว เราสุดสิ้นทุคคตินิวิบาตแล้ว เราเป็นพระโสดาบัน ไม่ตกไปในอบายโดยธรรมดา เราเป็นผู้ที่จะได้ตรัสรู้ ในภายหน้าแน่นอนแล้ว ธรรมที่ เป็นกระจกส่องธรรมเหล่านี้คือ อริยสาวกเป็นผู้ประกอบไปด้วย…….
๑. เป็นผู้ประกอบด้วย ความเลื่อมใสมั่นคงใน พระพุทธเจ้า
๒.เป็นผู้ประกอบด้วย ความเลื่อมใสมั่นคงใน พระธรรม
๓. เป็นผู้ประกอบด้วย ความเลื่อมใสมั่นคงใน พระสงฆ์
๔. เป็นผู้ประกอบด้วย ศีลที่น่ารักของพระอริยะ ดำเนินไปเพื่อสมาธิ

พระพุทธเจ้าตรัสว่า ดูก่อนอานนท์ ธรรมบรรยายที่เป็นธรรมาทาส คือกระจกเงาส่องธรรมดังนี้แล ซึ่งอริยสาวก พึงใช้พยากรณ์ด้วยตนเอง

ท่านกล่าว ไว้ว่า บุคคลที่เป็นพระโสดาบันแล้ว ถ้าปรากฏว่า มีผู้อื่นผู้ใดประมาทพลาดพลั้ง หรือคะนองปาก กล่าวคำตำหนิติเตียน หรือนินทาว่าร้าย(อริยุปวาท) ด่าบริภาษ โดยที่สุดอริยบุคคลโสดาบัน ที่เป็นคฤหัสถ์ ท่านกล่าวว่าห้าม มรรค ผล นิพพาน แม้บุคคลผู้นั้นจะพากเพียรปฏิบัติธรรม อย่างไรก็มิอาจสามารถ บรรลุมรรคผลได้ การติเตียน ด่าบริภาษพระอริยเจ้า จึงมีโทษมาก เกิดความฉิบหาย ๑๐ อย่างคือ

บุคคล ผู้นั้นจะยังไม่บรรลุธรรมที่ยังไม่บรรลุ ๑ เสื่อมจากธรรมที่บรรลุแล้ว ๑ สัทธรรมของบุคคลนั้นย่อมไม่ผ่องแผ้ว ๑ เป็นผู้หลงคิดว่าตนเป็นผู้บรรลุสัทธรรม ๑ ไม่ยินดีในการประพฤติพรหมจรรย์ ๑ ถ้าเป็นภิกษุต้องอาบัติเศร้าหมองอย่างใดอย่างหนึ่ง ๑ ย่อมถูกโรคเบียดเบียนอย่างหนัก ๑ ถึงความเป็นบ้า มีจิตฟุ้งซ่าน ๑ หลงตามกาละ คือตาย ไม่มีสติ ๑ เมื่อตายย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก

กรรม ที่บริภาษ ด่าทอ พระอริยบุคคลนี้ เป็นกรรมตัดรอน มรรคผล นิพพาน มิใช่กรรมเก่า แต่เป็นกรรมที่สร้างขึ้นใหม่ และมีผลรุนแรงมาก มีอำนาจตัดรอนกรรมดีอื่นๆในทันใด

วิธีแก้กรรมนี้ ต้องกล่าวขอขมาโทษ แก่พระอริยเจ้า เมื่อพระอริยเจ้า อดโทษไม่เอาโทษแล้ว ก็ไม่ห้ามมรรค ผล นิพพาน กลับคืนเป็นปรกติตามเดิม โดยการขอขมาโทษ

แม้อริยบุคคลโสดาบัน บางท่าน จะมีอาการหรือความเป็นไปภายนอก เช่นความเศร้าโศก และทุกข์โทมนัส ยังแสดงออกมาให้เห็นคล้ายกับปุถุชน แต่ก็เป็นอาการที่เป็นไปชั่วขณะ เมื่อมีสติ หรือมีผู้เตือนให้สติ อาการเหล่านั้นท่านก็ระงับได้ กลับเป็นปรกติตามเดิม โดยมีสติ

แม้บุคคลโสดาบันที่เป็นคฤหัสถ์ ก็ควรทำสามีจิกรรม กราบไหว้ พระภิกษุ สามเณร ที่บวชวันแรก และยังไม่บรรลุมรรคผลใดๆเลย เนื่องจาก เพศของพระภิกษุ-สามเณร เป็นอุดมเพศ เป็นวัตถุที่ควรเคารพบูชา

พระพุทธเจ้าทรงแสดงเปรียบเทียบอานิสงส์ ของพระโสดาบันว่า ประเสริฐกว่าความเป็นพระเจ้าจักรพรรดิ์ ประเสริฐกว่าการไปเกิดในสวรรค์ ประเสริฐกว่าความเป็นใหญ่ในโลกทั้งปวง

เพราะ พระเจ้าจักรพรรดิ์ ก็ยังไม่พ้นจากอบายภูมิ การไปเกิดเป็นเทวดา เมื่อหมดบุญกุศลแล้ว ก็อาจไปอบายภูมิได้ แต่พระโสดาบัน เป็นผู้ปิดประตูอบายภูมิอย่างเด็ดขาด

ท่านผู้ที่ตั้งอยู่ในโสดาปัตติ มรรค และท่านผู้ที่ตั้งอยู่ในโสดาปัตติผล นับเป็นพระอริยบุคคล ซึ่งเป็นสาวก ของพระผู้มีพระภาคเจ้า คู่ที่ ๑

ทรงบรรลุสกทาคามี

(พรรษาที่๓ย่างเข้าพรรษา๔ สถิตวัดโรงช้าง ยุคอยุธยา)

ใน พรรษาที่สาม ย่างเข้าพรรษาที่ ๔ หลังจากพระอาจารย์สุก ทรงเข้าสู่กระแสนิพพาน คือเป็นพระโสดาบันบุคคลแล้ว เนื่องจาก พระองค์ท่าน ทรงมีอินทรีย์ วิริยะแก่กล้า และพระวิปัสสนาญาณแก่กล้า ทรงเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยทัสสนะ(ทัสสนะสัมปันโน)คือได้เห็นพระนิพพาน เป็นครั้งแรกแล้ว

พระองค์ท่าน ทรงบำเพ็ญเพียร เพื่อไปสู่มรรค- ผลคู่ที่สองคือ สกทาคามีมรรค-สกทาคามีผล พระองค์ต้องทำความเพียรใน พระวิปัสสนาต่อไป ก่อนที่พระองค์ท่านจะเจริญภาวนา ในมรรคผลเบื้องสูงขึ้นไป พระองค์ท่านทรงอธิษฐานว่า “ ธรรมอันใดที่เกิดขึ้นแล้ว ในขันธสันดาน ของข้าพระองค์ ขออย่าให้เกิดอีก ธรรมพิเศษสูงสุด ที่ข้าพระองค์ ยังมิได้พบ ขอให้ได้พบถึงเทอญ และพระองค์ท่านยังกล่าวอาราธนาต่อไปอีกว่า “ข้าพระองค์ ขอวางพระนิพพาน ไว้กลางดวงหทัย”

เมื่อท่านอธิษฐานดังนี้แล้ว ท่านก็มีความรู้สึกว่า กิเลสอันละเอียด บางอย่าง ถีบตัวใหญ่ขึ้นในใจ ของพระองค์ท่าน และท่านก็ทราบได้ทันทีว่า ท่านต้องใช้สติกำหนดกิเลสตัวนี้ ให้มากๆ

ต่อมาเมื่อพระองค์ท่าน ทรงกระทำความเพียรต่อไป ก็ทรงบรรลุ สกทาคามีมรรค-สกทาคามีผล ทั้งอย่างหยาบ อย่างกลาง อย่างประณีต ภายในเวลาเดือนเดียว ทรงได้มรรคสอง ผลสอง อภิญญาหก อย่างโท และหมดสิ้นสัญโญชน์ ๓ ประการ พร้อมกันนั้น ราคะ โทสะ โมหะ ก็เบาบางลงด้วย

ทรงบรรลุอนาคามี ตามลำดับขั้น

หลัง จากที่พระองค์ท่าน ทรงพากเพียรบากบั่น อย่างไม่ท้อถอย และทรงบรรลุสกทาคามีมรรค – สกทาคามีผลแล้ว พระองค์ท่าน ก็ทรงทบทวน พระคาถาที่พระพุทธเจ้าตรัสไว้ ดังนี้ ว่า………

ท่านผู้มีฉันทะในพระ นิพพาน ซึ่งบอกใครไม่ได้ ท่านได้สัมผัส พระนิพพานนั้นด้วยใจแล้ว และมีจิตไม่ติดในกามทั้งหลายด้วย เรียกว่า เป็นผู้มีกระแสในเบื้องบน

ท่านก็ปฏิบัติตามพุทธดำรัสนี้ ต่อมาไม่นาน พระองค์ท่านก็ทรงบรรลุ อนาคามีมรรค – อนาคามีผล ตามลำดับดังนี้

ครั้งแรก ทรงบรรลุ อุทธังโสโต อกนิฎฐคามี อนาคามี
ครั้งสอง ทรงบรรลุ สสังขารปรินิพพายี อนาคามี
ครั้งที่สาม ทรงบรรลุ อสังขารปรินิพพายี อนาคามี
ครั้งที่สี่ ทรงบรรลุ อุปหัจจะปรินิพพายี อนาคามี
ครั้งที่ห้า ทรงบรรลุ อันตราปรินิพพายี อย่างอ่อน
พร้อมด้วยอภิญญาหก อย่างเอก

ถึง พรรษาที่ ๔ ย่างเข้ามานี้ พระองค์ท่านทรงบรรลุอันตราปรินิพพายี อย่างอ่อนแต่ยังไม่ทรงบรรลุอันตราปรินิพพายี อย่างกลาง และอันตราปรินิพพายี อย่างละเอียดเพราะอินทรีย์ และวิปัสสนินทรีย์ ของพระองค์ท่านยังอ่อนอยู่

กล่าว ว่า บุคคลบรรลุอนาคามีบุคคลแล้ว เมื่อสิ้นชีวิตลง จะไปจุติเป็นพรหม ชั้นสุทธาวาส ซึ่งเป็นที่อยู่ของท่านผู้บริสุทธิ์ เป็นที่อยู่ของพระอนาคามีบุคคลโดยเฉพาะ จะไม่กลับมาเกิดในมนุษย์โลกนี้อีกเลย และจะนิพพานในชั้นสุทธาวาสนั้นเอง

กล่าว ว่าครั้งนั้น พระองค์ท่าน ยังไม่ทรงบรรลุอันตราปรินิพพายี อนาคามี อย่างกลาง และอันตราปรินิพพายี อนาคามี อย่างละเอียด พระองค์ท่านจึงเพียรพยายามต่อไปอกุศลกรรมบถ พระอนาคามี ละได้เด็ดขาดอีกสองข้อคือ ผรุสวาจา ๑ พยาบาท ๑ อุปกิเลส ๑๖ พระอนาคามี ละได้อีก ๔ ข้อ คือ พยาบาท ปองร้าย ๑ โกธะ โกรธ ๑ อุปนาหะ ผูกโกรธไว้ ๑ ปมาทะ เลินเล่อ ๑ นิวรณ์ ๕ พระอนาคามีละได้ด้วยอริยมรรคอีก ๑ คือ กุกกุจจะ ความหงุดหงิดรำคาญใจ

ส่วนพระอนาคามีบุคคล ผู้ตั้งอยู่ในเพศฆราวาสนั้น ท่านกินอาหารหนเดียว กินอาหารเฉพาะภายในเที่ยงวัน และประพฤติพรหมจรรย์ มีศีล มีกัลยาณธรรม นุ่งขาวห่มขาว ไม่ใช้ผ้าสี ประพฤติปฏิบัติตน เป็นประจำอย่างนี้ ท่านว่าเป็นไปเองด้วยอำนาจแห่งอริยมรรค ที่ท่านได้บรรลุแล้ว การรักษาอุโบสถศีล จึงไม่จำเป็นต้องสมาทานอีก เพราะเป็นไปเอง
__________________


พระอริยะเถราจารย์ สอนวิชาสลายจิต


(พรรษาที่๓ ย่างพรรษาที่ ๔ สถิตวัดโรงช้าง ยุคอยุธยา)


พรรษา ที่สามพระองค์ท่านทรงบรรลุอนาคามิมรรค อนาคามิผล อย่างหยาบแล้วในคืนนั้นได้มีพระอริยเถราจารย์ พระองค์หนึ่ง เข้ามาปรากฏกายในสมาธินิมิต สอนวิชาสลายจิต ให้กับพระอาจารย์สุก พระอริยเถราจารย์ พระองค์นั้น กล่าวสอนว่าวิชาสลายจิตนั้นมีสามอย่าง ๑. สยบจิตตัวเอง ๒.สะกดจิตตัวเอง ๓. ปลดปล่อยจิตตัวเอง วิธี สยบจิตตัวเอง คือให้ดูว่าจิตของเรา ฟุ้งซ่านด้วยเหตุใดบ้างแล้วสยบจิตไปตามเหตุนั้น เช่น...

ถ้าจิตฟุ้งซ่านด้วยราคะ ก็ให้สยบจิต ด้วยการเจริญอสุภกรรมฐาน หรือพิจารณาร่างกายให้เป็นปฏิกูลสัญญา หรือพิจารณาอนิจจสัญญา ก็จะสามารถสยบราคะได้ ดังที่พระพุทธเจ้าตรัสไว้ว่า...

ดูกรภิกษุทั้งหลาย อนิจจสัญญา อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมครอบงำ
(สยบ) กามราคะ ทั้งปวงได้ ย่อมครอบงำ (สยบ) รูปทั้งปวงได้ ย่อมครอบงำ (สยบ) ภว
ราคะทั้งปวงได้ ย่อมครอบงำ (สยบ) อวิชชา ทั่งปวงได้ ย่อมถอนขึ้นซึ่ง อิสมิมานะ ทั้ง
ปวงได้

ถ้า จิตฟุ้งซ่านด้วยความพยาบาท ก็ให้สยบจิตด้วยเมตตากรรมฐาน โดยการแผ่เมตตา ให้กับตนเองก่อน แล้วจึงแผ่เมตตาให้กับผู้อื่น ก็จะสามารถ สยบความพยาบาทได้

ถ้า จิตฟุ้งซ่านด้วยความหลง ท่านให้แยกรูป แยกนาม ย่อยรูปเป็นดิน น้ำ ไฟ ลมคืนไปสู่สภาพธรรมชาติ ก็จะสามารถ สยบความหลงได้ นี้เรียกว่าสยบจิตตัวเอง

พระ อริยเถราจารย์ กล่าวสอนขั้นตอนต่อไปว่า การสะกดจิตตัวเอง คือให้ทำจิตให้ว่าง เป็นอุเบกขา จะเป็นเหตุทำให้สติบริสุทธิ์ เมื่อสติบริสุทธิ์แล้ว อารมณ์อะไรเกิดขึ้น ก็รู้ อารมณ์ทางกายเกิดขึ้น ก็รู้ อารมณ์ทางเวทนาเกิดขึ้น ก็รู้ อารมณ์ทางจิตเกิดขึ้น ก็รู้ อารมณ์ทางธรรม เกิดขึ้น ก็รู้

ถ้าอารมณ์ พยาบาท เกิดขึ้น ก็รู้ รู้แล้วให้สะกดด้วย เมตตา อารมณ์ วิหิงสาเกิดขึ้น ก็รู้ รู้แล้วให้สะกดด้วย กรุณาอารมณ์ อรติ เกิดขึ้น ก็รู้ รู้แล้วให้สะกดด้วย มุทิตาอารมณ์ปฏิฆะ เกิดขึ้น ก็รู้ รู้แล้วให้สะกดด้วย อุเบกขา นี้เรียกว่า สะกดกิเลสตัวเอง

ปลด ปล่อยจิตตัวเอง คือให้จิตดูอารมณ์เฉยๆ ดูกิเลสเฉยๆ เช่นธรรมารมณ์ฝ่ายดีผ่านมา จิตก็ปล่อยผ่านไป ธรรมารมณ์ฝ่ายชั่วผ่านมา จิตก็ปล่อยผ่านไป จิตไม่ไปยึดติดอารมณ์ ให้จิตดูธรรมารมณ์ดี และชั่ว ด้วยสติ แล้ววางเฉย ในธรรมารมณ์ฝ่ายดี และธรรมารมณ์ฝ่ายชั่ว คือให้วางจิตเป็นอุเบกขา

เมื่อสามารถสยบจิตตัวเอง สะกดจิตตัวเอง และปลดปล่อยจิตตัวเองได้แล้ว จึงจะสามารถสยบจิตผู้อื่นได้ สะกดจิตผู้อื่นได้ ปลดปล่อยจิตผู้อื่นก็ได้ด้วย และใช้อบรมสั่งสอนผู้อื่นต่อไป




พระครูรักขิตญาณ (สี) นำพระอาจารย์สุกไปฝากศึกษาพระกรรมฐาน และพระบาลีชั้นสูง ณ สำนักวัดราชาวาส

พระ อาจารย์สุก ทรงศึกษาพระกรรมฐานมัชฌิมา แบบลำดับ จบทั้งสมถะวิปัสสนา และทรงศึกษาพระคัมภีร์บาลีมูลกัจจายน์ คัมภีร์โยชนามูลกัจจายน์ จบทั้งสองคัมภีร์ และทรงแปลพระคัมภีร์ต่างๆทั้งบั้นต้น บั้นกลาง บั้นปลาย จนจบที่วัดโรงช้างแล้ว ก็สิ้นความรู้ของพระอาจารย์ในด้านพระบาลีมูลกัจจายน์ พระอาจารย์สี จึงนำพระองค์ท่านไปฝาก ศึกษาพระบาลีมูลกัจจายน์ชั้นสูง ณ สำนัก วัดราชาวาส ซึ่งอยู่ในกำแพงเมืองชั้นนอก ของกรุงศรีอยุธยา กับท่านพระราชาคณะเถรผู้เฒ่า ฝ่ายวิปัสสนาธุระที่พระธรรมภาวนาเถร ผู้ถือพัดงาสาน เป็นพระคณาจารย์เอก ฝ่ายวิปัสสนาธุระ สมัยปลายกรุงศรีอยุธยา

พระ ราชาคณะฝ่ายวิปัสสนาธุระ ถือพัดงาสาน จบสมถะวิปัสสนามัชฌิมา แบบลำดับ จะได้รับการยกย่อง หรือแต่งตั้งให้เป็นพระคณาจารย์เอก ฝ่ายวิปัสสนาธุระด้วย

ใน สมัยกรุงรัตนโกสินทร์ พระราชาคณะที่ถือพัดงาสาน และเป็นพระคณาจารย์เอก พระองค์แรกคือ พระญาณสังวรเถร (สุก ไก่เถื่อน) วัดราชสิทธาราม (พลับ) องค์สุดท้ายคือ พระสังวรานุวงษ์เถร (ชุ่ม ติสสรภิกขุ)) วัดราชสิทธาราม (พลับ) พระสังวรานุวงศ์เถร(ชุ่ม)ได้รับการ แต่งตั้งเป็นพระคณาจารย์เอก ฝ่ายวิปัสสนาธุระ จากสมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงชินวรสิริวัติ วัดราชบพิธ สถิตมหาสีมาราม ซึ่งต่อมาสมเด็จพระสังฆราชเจ้าพระองค์นี้ได้เสด็จมา ศึกษาพระกรรมฐานมัชฌิมา แบบลำดับ กับพระสังวรานุวงษ์เถร(ชุ่ม) ที่วัดราชสิทธาราม (พลับ) จนจบตามหลักสูตร พระกรรมฐานมัชฌิมา แบบลำดับ สมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงชินวรสิริวัติ พระองค์ท่านเสด็จมาศึกษากรรมฐาน นอกเวลาราชการสงฆ์ เสด็จมาโดยเรือจ้าง เวลาใกล้ค่ำ เสด็จมาอย่างพระสงฆ์สามัญชน เวลาใกล้รุ่งจึงเสด็จกลับพระอารามที่ประทับ ทรงกระทำอย่างนี้จนจบพระกรรมฐานมัชฌิมา แบบลำดับ

ส่วนพระธรรมภาวนา เถร พระอาจารย์ ของพระอาจารย์สุก ครั้งยุคอยุธยานั้นท่านเป็นพระราชาคณะ ฝ่ายวิปัสสนาธุระ ถือพัดงาสาน ท่านมีนามเดิมว่า อิน ชาวบ้านเรียกขานนามท่านว่า หลวงปู่อิน ท่านศึกษาพระกรรมฐานมัชฌิมา แบบลำดับสืบต่อมาจาก พระพนรัต (แปร) วัดป่าแก้ว กรุงศรีอยุธยา

พระ ธรรมภาวนาเถร (อิน) ท่านศึกษาพระบาลีไวยากรณ์มูลกัจจายน์ แปลพระคัมภีร์ต่างๆ ทั้งบั้นต้น บั้นกลาง บั้นปลาย เบื้องต้น และชั้นสูงอยู่ที่วัดราชาวาส พระธรรมภาวนาเถร(อิน) ท่านเป็นพระอานาคามีบุคคล เป็นพระอริยบุคคลในพระพุทธศาสนาครั้งกรุงศรีอยุธยา เป็นราชธานีนั้น พระอริยบุคคลมีมาก เพราะพระสงฆ์ประพฤติ ปฏิบัติธรรมกันมาก และเอาจริง เอาจัง ไม่มีลาภ ยศ สรรเสริญ สุข เข้ามาเกี่ยวข้องมากนัก และพระสงฆ์เถระผู้ใหญ่ ก็ประพฤติปฏิบัติตัว เป็นแบบอย่างอนุเคราะห์ชนผู้เกิดภายหลัง ไม่เห็นแก่ประโยชน์ส่วนตัว เห็นแก่ประโยชน์ในพระพุทธศาสนา และเห็นแก่กุลบุตรที่จะเข้ามา บรรพชาอุปสมบทในพระพุทธศาสนาในภายหน้า

พระธรรมภาวนาเถร(อิน) ท่านเป็นพระอาจารย์ บอกพระบาลีขั้นสูง ให้กับพระอาจารย์สุก ต่อมาพระธรรมภาวนาเถร (อิน) ได้ครองวัดราชาวาส และที่สำนักวัดราชาวาส แห่งนี้ ต่อมาได้รับโปรดเกล้าฯให้เป็นสนามสอบทานพระบาลีปากเปล่า ของทางราชการสงฆ์ สมัยกรุงศรีอยุธยาแห่งหนึ่งด้วย

พระอาจารย์สุก พระองค์ท่านทรงศึกษาพระกรรมฐานมัชฌิมา แบบลำดับ ชั้นสูงและทรงศึกษาพระบาลีชั้นสูง และทรงสอบทานพระบาลี ณ ที่วัดราชาวาส แห่งนี้พระองค์ท่าน ทรงศึกษาพระบาลีขั้นสูง ณ สำนักวัดราชาวาส แห่งนี้ ในพรรษานี้พระองค์ท่าน ได้ทรงทบทวน พระปาฏิโมกข์ อีกครั้งจนท่องได้คล่อง ขึ้นใจ

พระอาจารย์สุก มาอยู่วัดราชาวาส แล้ว ทรงศึกษาพระคัมภีร์บาลีอีก ๓ พระคัมภีร์คือ คัมภีร์กัจจายน์ พยากรณะ ๑ พระคัมภีร์นยาสะ ๑ พระคัมภีร์ปทรูปสิทธิ ๑ และต่อมาทรงศึกษาอีก๓ คัมภีร์คือ พระคัมภีร์อภิธานัปปทีปิกา ๑ พระคัมภีร์วุตโตทัย ๑ พระคัมภีร์สุโพธาลังการะ ๑ ต่อมาพระธรรมภาวนาเถร(อิน) เห็นว่าพระอาจารย์สุก มีความรู้ความสามารถ พอที่จะเข้าสอบทานพระบาลีปากเปล่าได้แล้ว หลวงปู่อิน จึงตั้งความหวังไว้กับพระองค์ท่านมาก
__________________

พระอริยเถราจารย์กล่าว เตือนพระสติ

(พรรษาที่๔ สถิตวัดราชาวาส ยุคอยุธยา)


ย่าง เข้าพรรษาที่ ๔ หลังจากพระองค์ท่านบรรลุมรรคผล ถึงอันตราปรินิพพายีอนาคามี อย่างหยาบแล้ว พระองค์ท่านทรงมีพระดำริที่จะปลีกวิเวก ออกสันโดษ เข้าป่าหาความสงบแต่ผู้เดียว

พระอาจารย์สุก ทรงพิจารณาเห็นอยู่ดังนี้ หทัยก็น้อมไปเพื่อความขวนขวายน้อย ไม่น้อมไปเพื่อความคลุกคลี ด้วยหมู่คณะ หรือเพื่อบอกพระธรรมกรรมฐานมัชฌิมา แก่ผู้อื่น

ครั้งนั้น พระอริยเถราจารย์พระองค์หนึ่ง ทราบความวิตก แห่งจิตของพระอาจารย์สุก ด้วยใจของตนแล้ว เกิดความปริวิตกว่า ศาสนาจักเศร้าหมอง อาณาจักรแห่งอนาคตจักฉิบหายหนอ อาณาจักรอนาคตจักวินาศหนอ เนื่องจากพระอาจารย์สุก ทรงน้อมจิตไปเพื่อความขวนขวายน้อย เพื่อความสันโดษ ไม่น้อมใจไปเพื่อการสืบทอดพระกรรมฐานมัชฌิมา ในอาณาจักรข้างหน้า

ลำดับ นั้น พระอริยเถราจารย์ ได้หายไปจากพรหมโลก ชั้นสุทธาวาส มาปรากฏ ณ เบื้องหน้าของพระอาจารย์สุก ในสมาธินิมิตคืนนั้น ดุจบุรุษผู้มีกำลังเหยียดแขนที่คู้หรือคู้แขนที่เหยียดฉะนั้น แล้วกล่าวความนี้แก่พระอาจารย์สุกว่า ขอให้ท่าน มีเมตตาให้กับสรรพสัตว์ ช่วยเหลือผู้อื่นให้พ้นทุกข์ด้วย ให้ท่านทำประโยชน์ให้แก่พระศาสนา เผยแพร่พระศาสนา เผยแพร่พระกรรมฐานมัชฌิมา แบบลำดับ เพราะยังมีบุคคลอีกมาก ที่จะได้มรรค ผล นิพพาน และท่านเองจะเป็นผู้สืบทอดพระศาสนา ต่อไปในภายภาคหน้าด้วย

พร้อมกันนั้น พระอริยเถราจารย์ ชั้นสุทธาวาส ได้กล่าวยกตัวอย่าง เมื่อครั้งท้าวสหัมบดีพรหม มาทูลขอพระผู้มีพระภาคได้โปรดทรงแสดงธรรม และขอให้พระสุคตเจ้าได้โปรดทรงแสดงธรรม เพราะสัตว์ทั้งหลายจำพวกที่มีธุลีในจักษุน้อยมีอยู่ เพราะไม่ได้ปฏิบัติธรรม ฟังธรรม ย่อมเสื่อมไปจากมรรคผล ผู้รู้ทั่วถึงธรรม ก็ยังมีอีกมาก

พระอริยเถราจารย์ กล่าวต่อไปว่า ท้าวสหัมบดีพรหมได้กราบทูลพระพุทธเจ้าดังนี้แล้ว จึงกราบทูลเป็นคาถาต่อไปว่า...

เมื่อ ก่อนธรรมไม่บริสุทธิ์อันคนมีมลทินทั้งหลาย ติดแล้วได้ปรากฏในมคธ ชนบท ขอพระองค์ได้โปรดทรงเปิดประตูแห่งอมตธรรมนี้ ขอสัตว์ทั้งหลายจงฟังธรรมที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้หมดมลทินตรัสรู้แล้วตามลำดับ เปรียบเหมือนบุรุษมีจักษุยืนอยู่บนยอดภูเขา ซึ่งล้วนแล้วด้วยศิลา พึงเห็นชุมชนได้โดยรอบฉันใด

ข้าแต่พระองค์ผู้ มีปัญญาดี มีพระปัญญาจักษุรอบคอบ ขอพระองค์ผู้ปราศจากความโศกจงเสด็จขึ้นสู่ปราสาท อันสำเร็จด้วยธรรม แล้วทรงพิจารณาชุมชน ผู้เกลื่อนกล่นด้วยความโศก ผู้อันชาติและชราครอบงำแล้ว มีอุปมัยฉันนั้นเถิด ข้าแต่พระองค์ผู้มีความเพียร ทรงชนะสงคราม ผู้นำหมู่หาหนี้มิได้ ขอพระองค์จงทรงอุตสาหะเที่ยวไปในโลกเถิด ขอพระผู้มีพระภาคโปรดแสดงธรรม เพราะสัตว์รู้ทั่วถึงธรรมจักมี

พระพุทธองค์ทรงพิจารณาสัตว์โลก เปรียบด้วยดอกบัว ๔ เหล่า


พระ อริยเถราจารย์ ยังกล่าวอีกว่า ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาค ทรงทราบคำทูลอาราธนาของพรหม และทรงอาศัยความกรุณาในหมู่สัตว์ จึงทรงตรวจดูสัตว์โลกด้วยพุทธจักษุ เมื่อตรวจดูสัตว์โลกด้วยพุทธจักษุได้ทรงเห็นสัตว์ทั้งหลายที่มีธุลีคือกิเลส ในจักษุน้อยก็มี ที่มีธุลีคือกิเลสในจักษุมากก็มี ที่มีอินทรีย์แก่กล้าก็มี ที่มีอินทรีย์อ่อนก็มี ที่มีอาการดีก็มี ที่มีอาการทรามก็มี ที่จะสอนให้รู้ได้ง่ายก็มี ที่จะสอนให้รู้ได้ยากก็มี ที่มีปกติเห็นปรโลกและโทษโดยความเป็นภัยอยู่ก็มี

เปรียบเหมือนดอก อุบลในกออุบล ดอกปทุมในกอปทุม หรือดอกบุณฑริกในกอบุณฑริกที่เกิดแล้วในน้ำ เจริญแล้วในน้ำ งอกงามแล้วในน้ำ บางเหล่ายังจมในน้ำ อันน้ำเลี้ยงไว้ บางเหล่าตั้งอยู่เสมอน้ำ บางเหล่าตั้งอยู่พ้นน้ำ อันน้ำไม่ติดแล้ว

พระ ผู้มีพระภาคทรงตรวจดูสัตว์โลกด้วยพุทธจักษุ ได้ทรงเห็นสัตว์ทั้งหลาย บางพวกมีธุลีคือกิเลสในจักษุน้อย บางพวกมีธุลีคือกิเลสในจักษุมาก บางพวกมีอินทรีย์แก่กล้า บางพวกมีอินทรีย์อ่อน บางพวกมีอาการดี บางพวกมีอาการทราม บางพวกสอนให้รู้ได้ง่าย บางพวกสอนให้รู้ได้ยาก บางพวกมีปกติเห็นปรโลกและโทษโดยความเป็นภัยอยู่ฉันนั้นเหมือนกัน ครั้นแล้วได้ตรัสคาถาตอบท้าวสหัมบดีพรหม ดังนี้ว่า...

เราเปิดประตู อมตะแก่ท่านแล้ว สัตว์เหล่าใดจะฟังจงปล่อยศรัทธามาเถิด ดูกรพรหม เพราะเรามีความสำคัญในความลำบาก จึงไม่แสดงธรรมที่เราคล่องแคล่ว ประณีตในหมู่มนุษย์…

พระอริยเถราจารย์ กล่าวต่อไปอีกว่า ครั้นท้าวสหัมบดีพรหมทราบว่า พระผู้มีพระภาคทรงประทานโอกาสเพื่อจะแสดงธรรมแล้ว จึงถวายบังคมพระผู้มีพระภาคทำประทักษิณแล้ว อันตรธานหายไปในที่นั้นแล

หลัง จากพระอาจารย์สุก ออกจากสมาธิแล้ว พระอาจารย์สุก ก็ล้มเลิกความดำริเดิม ไม่ปลีกวิเวกออกไปหาความสงบแต่ผู้เดียว เพราะทรงทราบภารกิจที่จะต้อง ช่วยทะนุบำรุงพระพุทธศาสนาต่อไป

คืนต่อมา พระอริยเถราจารย์ พระองค์เดิม มาสอนพระธรรมกรรมฐาน ให้พระองค์ท่านต่อไปว่า ให้ทำจิตให้ว่าง กายให้ว่าง คือให้ทำจิตให้ว่าง ให้จิต ดูกายเฉยๆปลดปล่อยกายออกจากจิต ปลดปล่อยจิตออกจากกาย กายว่างเปล่าจากจิต จิตว่างเปล่าจากกาย และดูจิตเฉยๆ จะทำให้จิต หลุดออกจากกิเลส และอนุสัย ยิ่งๆขึ้นไปอีก

ต่อมาพระ อาจารย์สุก ออกจากสมาธิแล้ว พระองค์ท่านก็ทรงค้นคว้า พระคัมภีร์จุฬสุญญตาสูตร มหาสุญญตาสูตร และพระคัมภีร์ยุคนัทธวรรค สุญตากถา พระองค์ท่านจึงมีความเข้าใน ในเรื่องจิตว่าง กายว่าง ดังนี้………..

เมื่อ อยู่ในกุฏิที่พำนัก ก็ไม่ใส่ใจว่า กุฏิที่พำนัก ไม่ใส่ใจสิ่งของในกุฏิ ใส่ใจแต่สิ่งเดียว ว่าป่า จิตสมาธิย่อมแล่นไป และตั้งมั่น นึกน้อมอยู่ในความจำได้หมายรู้ว่า ป่า จิตของพระองค์ท่าน ก็ไม่มีความกระวนกระวายว่า กุฏิที่พำนัก นี่คือความว่างของจิตต่อมาพระองค์ท่านอยู่ป่า ก็ไม่ใส่ใจว่า ป่า ใส่ใจแต่ แผ่นดิน เท่านั้น ต่อมาก็ไม่ใส่ใจว่า แผ่นดิน ใส่ใจแต่ อากาศ อย่างเดียว เป็นลำดับไปเรื่อยๆ พระอาจารย์สุก ทรงพิจารณาถึงความว่างบ่อยๆเข้า จิตท่านก็เพิ่มพูนพอใจในเสนาสนะอันเงียบสงัด คือ ป่าเรือนว่าง ภูเขา ถ้ำ เวลานั้นจิตของพระองค์ท่าน ก็ไม่ถึงความวุ่นวาย เพิ่มพูนวิเวกขึ้นเรื่อยๆ หลีกออกจากผู้คนทั้งหลาย ทรงพิจารณาทุกอย่างเป็นของสูญ ตาสูญ หูสูญ จมูกสูญ ลิ้นสูญ กายสูญ ใจสูญ ความเป็นไปแห่งกายนี้ นามรูปย่อมสิ้นไป ความเป็นไปแห่งใจอื่น ก็ไม่มี ครอบงำความเป็นไปทั้งหมด นี้เป็นธรรมที่ทำให้พระองค์ท่าน หลุดพ้นในกาลต่อมา

คืนต่อมาในพรรษา นั้น พระอริยเถราจารย์มาสอนพระองค์ท่านเรื่องการ กำหนดฌานตามลำดับ ๑๖ บทในปฐมฌาน สอนให้พระอาจารย์สุก สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรมทั้งหลาย เข้าปฐมฌาน มี วิตก วิจาร มีปีติ และสุขอันเกิดแต่วิเวกอยู่ ธรรมตามลำดับบทในปฐมฌานคือ ๑.วิตก ๒.วิจาร ๓.ปีติ ๔.สุข ๕.จิตเอกัคคตา ๖.ผัสสะ ๗.เวทนา ๘.สัญญา ๙.เจตนา ๑๐.วิญญาณ ๑๑.ฉันทะ ๑๒.อธิโมกข์ ๑๓.วิริยะ ๑๔.สติ ๑๕.อุเบกขา ๑๖.มนสิการ ให้กำหนดองค์ธรรมแต่ละองค์ดังนี้

คือ กำหนด วิตก ว่า วิตกเกิดขึ้น วิตกตั้งอยู่ วิตกดับไป เมื่อวิตกถึงความดับไป วิจารก็เกิดขึ้น เป็นลำดับต่อมา ตั้งอยู่ แล้วดับไป เมื่อวิจารดับไปแล้ว ก็ถึงบทปีติเกิดขึ้นตั้งอยู่ดับไป ให้กำหนดไปดังนี้จนครบทั้ง ๑๖ บท ให้กำหนดสติรู้ชัดองค์ธรรมอย่างนี้ทุกๆบท จิตย่อมทราบว่า ธรรมทั้งหลายที่ไม่มีแก่เรา ย่อมมี ที่มีแล้ว ย่อมเสื่อมไป เวลานั้นทำให้พระอาจารย์สุก ทรงไม่มีความยินดี ยินร้าย ในธรรมทั้งหลาย ทำให้กิเลสไม่อาศัยในพระองค์ท่านได้ พระองค์ท่านพ้นแล้ว หลุดแล้วในธรรมนั้นๆ จิตปราศจากเขตแดนแห่งกิเลส ทำให้พระองค์รู้ชัดยิ่งๆขึ้นไปว่า ธรรมเครื่องสลัดออก ยิ่งๆขึ้นไปมีอยู่และทรงมีความเห็นต่อไปว่า ผู้ที่ทำเครื่องสลัดออกให้มาก ก็มีอยู่เช่นกัน

และวันต่อๆมา พระอริยเถราจารย์ สอนต่อไปว่า ให้พิจารณาธรรมตามลำดับบทใน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุถฌาน ประโยชน์ของการพิจารณาธรรมนี้ ทำให้มีจิตละเอียดประณีต รู้ถึงธรรมเบื้องสูงขึ้นไปเรื่อยๆ ได้อภิญญาที่ละเอียดอ่อน ก่อนกลับพระอริยเถราจารย์ ยังได้บอกพระอาจารย์สุก อีกว่า ถ้าท่านอยากทราบรายละเอียด ของการเข้าฌานตามลำดับบท ขอให้ท่าน ดูในพระไตรปิฎก ชื่ออนุปทสูตร กล่าวว่าพระไตรปิฎกสมัยกรุงศรีอยุธยา ส่วนมากจารึกด้วย อักษรขอมบาลี ซึ่งพระองค์ท่านก็ทรงอ่านได้แปลได้ บางครั้งก็ทรงไปปรึกษา กับพระธรรมภาวนาเถร(อิน) ต่อมาพระธรรมภาวนาเถรอิน จึงนำคำภีร์อนุปทสูตร ว่าด้วย ฌานตามลำดับ มาให้พระอาจารย์สุกศึกษา ในพระคัมภีร์ อนุปทสูตร มีใจความดังนี้ ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้(หมายถึง พระอานนท์เถรเจ้า) สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐีเขตพระนครสาวัตถี สมัยนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสแล้ว ฯ

พระผู้มีพระภาคได้ตรัสดังนี้ว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรเป็นบัณฑิต มีปัญญามาก มีปัญญากว้างขวาง มีปัญญาร่าเริง มีปัญญาว่องไว มีปัญญาเฉียบแหลม มีปัญญาทำลายกิเลส

ดูกรภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรเห็นแจ้งธรรมตามลำดับบท ได้เพียงกึ่งเดือน ในการเห็นแจ้งธรรม ตามลำดับบท ของสารีบุตรนั้น เป็นดังต่อไปนี้

ดูกร ภิกษุทั้งหลาย ในเรื่องนี้ สารีบุตร สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรม เข้าปฐมฌาน มีวิตก มีวิจาร มีปีติ และสุขเกิดแต่วิเวก อยู่ ก็ธรรมในปฐมฌาน คือ วิตก วิจาร ปีติ สุข จิตเอกัคคตา ผัสสะ เวทนา สัญญา เจตนา วิญญาณ ฉันทะ อธิโมกข์ วิริยะ สติ อุเบกขา มนสิการ เป็นอัน สารีบุตรกำหนดได้ตามลำดับบท เป็นอันสารีบุตรรู้แจ้งแล้ว ทั้งที่เกิดขึ้น ตั้งอยู่ และถึงความดับ เธอรู้ชัดอย่างนี้ว่า ด้วยประการนี้เป็นอันว่า ธรรมที่ไม่มีแก่เรา ย่อมมี ที่มีแล้ว ย่อมเสื่อมไป เธอไม่ยินดี ไม่ยินร้าย อันกิเลสไม่อาศัย ไม่พัวพัน พ้นวิเศษแล้ว พรากได้แล้วในธรรมนั้นๆ มีใจอันกระทำให้ปราศจากเขตแดนได้แล้วอยู่ ย่อมรู้ชัดว่า ยังมีธรรมเครื่องสลัดออกยิ่งขึ้นไปอยู่ และมีความเห็นต่อไปว่า ผู้ที่ทำเครื่องสลัดออกนั้นให้มาก ก็มีอยู่

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นยังมีอีก สารีบุตรเข้าทุติยฌานมีความผ่องใสแห่งใจภายใน มีความเป็นธรรมเอกผุดขึ้น เพราะสงบวิตก และวิจาร ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร มีแต่ปีติ และสุขเกิดแต่สมาธิอยู่ ก็ธรรมในทุติยฌาน คือความผ่องใสแห่งใจภายในมี ปีติสุข จิตเอกัคคตา ผัสสะ เวทนา สัญญา เจตนา วิญญาณ ฉันทะ อธิโมกข์ วิริยะ สติอุเบกขา มนสิการ เป็นอัน สารีบุตรกำหนดได้ตามลำดับบท เป็นอันสารีบุตรรู้แจ้งแล้วทั้งที่เกิดขึ้นตั้งอยู่ และถึงความดับ เธอรู้ชัดอย่างนี้ว่า ด้วยประการนี้ เป็นอันว่า ธรรมที่ไม่มีแก่เรา ย่อมมี ที่มีแล้ว ย่อมเสื่อมไป เธอไม่ยินดี ไม่ยินร้าย อันกิเลสไม่อาศัย ไม่พัวพัน พ้นวิเศษแล้ว พรากได้แล้ว ในธรรมนั้นๆ มีใจอันกระทำให้ปราศจากเขตแดนได้แล้วอยู่ ย่อมรู้ชัดว่า ยังมีธรรมเครื่องสลัดออกยิ่งขึ้นไปอยู่ และมีความเห็นต่อไปว่าผู้ที่ทำเครื่องสลัดออกนั้นให้มาก ก็มีอยู่

ดูกร ภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นยังมีอีก สารีบุตรเป็นผู้วางเฉย เพราะหน่ายปีติมีสติสัมปชัญญะอยู่ และเสวยสุขด้วยนามกาย เข้าตติยฌานที่ พระอริยะเรียกเธอได้ว่า ผู้วางเฉย มีสติ อยู่ เป็นสุขอยู่ ก็ธรรมในตติยฌานคือ อุเบกขา สุข สติ สัมปชัญญะ จิตเอกัคคตา ผัสสะ เวทนา สัญญา เจตนา วิญญาณ ฉันทะ อธิโมกข์ วิริยะ สติ อุเบกขา มนสิการ เป็นอัน สารีบุตรกำหนดได้ตามลำดับบท เป็นอันสารีบุตรรู้แจ้งแล้ว ทั้งที่เกิดขึ้น ตั้งอยู่ และถึงความดับ เธอรู้ชัดอย่างนี้ว่า ด้วยประการนี้ เป็นอันว่าธรรมที่ไม่มีแก่เรา ย่อมมี ที่มีแล้ว ย่อมเสื่อมไป เธอไม่ยินดี ไม่ยินร้าย อันกิเลสไม่อาศัย ไม่พัวพัน พ้นวิเศษแล้วพรากได้แล้วในธรรมนั้นๆ มีใจอันกระทำให้ปราศจากเขตแดนได้แล้วอยู่ ย่อมรู้ชัดว่า ยังมีธรรมเครื่องสลัดออกยิ่งขึ้นไปอยู่ และมีความเห็นต่อไปว่า ผู้ที่ทำเครื่องสลัดออกนั้นให้มาก ก็มีอยู่

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นยังมีอีก สารีบุตรเข้าจตุตถฌานอันไม่มีทุกข์ ไม่มีสุข เพราะละสุข ละทุกข์ และดับโสมนัสโทมนัสก่อนๆได้ มีสติบริสุทธิ์เพราะอุเบกขา อยู่ ก็ธรรมในจตุตถฌาน คือ อุเบกขา อทุกขมสุขเวทนา ความไม่คำนึงแห่งใจเพราะบริสุทธิ์แล้ว สติบริสุทธิ์ จิตเอกัคคตา ผัสสะ เวทนา สัญญา เจตนา วิญญาณ ฉันทะ อธิโมกข์ วิริยะ สติ อุเบกขา มนสิการ เป็นอันสารีบุตรกำหนดได้ตามลำดับบทเป็นอันสารีบุตร รู้แจ้งแล้ว ทั้งที่เกิดขึ้น ตั้งอยู่ และถึงความดับ เธอรู้ชัดอย่างนี้ว่า ด้วยประการนี้ เป็นอันว่า ธรรมที่ไม่มีแก่เรา ย่อมมี ที่มีแล้ว ย่อมเสื่อมไป เธอไม่ยินดีไม่ยินร้าย อันกิเลสไม่อาศัย ไม่พัวพัน พ้นวิเศษแล้ว พรากได้แล้วในธรรมนั้นๆ มีใจอันกระทำให้ปราศจากเขตแดนได้แล้วอยู่ ย่อมรู้ชัดว่า ยังมีธรรม เครื่องสลัดออกยิ่งขึ้นไปอยู่ และมีความเห็นต่อไปว่า ผู้ที่ทำเครื่องสลัดออกนั้น ให้มาก ก็มีอยู่

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นยังมีอีก สารีบุตรเข้าอากาสานัญจายตนฌานด้วยมนสิการว่า อากาศไม่มีที่สุด อยู่ เพราะล่วงรูปสัญญาได้โดย ประการทั้งปวง เพราะดับปฏิฆสัญญาได้ เพราะไม่มนสิการนานัตตสัญญา ก็ธรรมในอากาสานัญจายตนฌาน คือ อากาสานัญจายตนสัญญา จิตเอกัคคตา ผัสสะ เวทนา สัญญา เจตนา วิญญาณ ฉันทะ อธิโมกข์ วิริยะสติ อุเบกขา มนสิการ เป็นอันสารีบุตรกำหนดได้ตามลำดับบทเป็นอันสารีบุตรรู้แจ้งแล้วทั้งที่เกิด ขึ้น ตั้งอยู่ และถึงความดับ เธอรู้ชัดอย่างนี้ว่า ด้วยประการนี้ เป็นอันว่าธรรมที่ไม่มีแก่เรา ย่อมมี ที่มีแล้ว ย่อมเสื่อมไป เธอไม่ยินดี ไม่ยินร้าย อันกิเลสไม่อาศัย ไม่พัวพัน พ้นวิเศษแล้ว พรากได้แล้วในธรรมนั้นๆ มีใจอันกระทำให้ปราศจากเขตแดนได้แล้วอยู่ ย่อมรู้ชัดว่า ยังมีธรรมเครื่องสลัดออกยิ่งขึ้นไปอยู่ และมีความเห็นต่อไปว่า ผู้ที่ทำเครื่องสลัดออกนั้นให้มาก ก็มีอยู่

ดูกร ภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นยังมีอีก สารีบุตรล่วงอากาสานัญจายตนฌานโดยประการทั้งปวงแล้ว เข้าวิญญาณัญจายตนฌานด้วยมนสิการว่าวิญญาณไม่มีที่สุดอยู่ ธรรมในวิญญาณัญจายตนฌาน คือ วิญญาณัญจายตนฌาน จิตเอกัคคตา ผัสสะ เวทนา สัญญา เจตนา วิญญาณ ฉันทะ อธิโมกข์ วิริยะ สติ อุเบกขา มนสิการ เป็นอันสารีบุตรกำหนดได้ตามลำดับบท เป็นอันสารีบุตรรู้แจ้งแล้ว ทั้งที่เกิดขึ้น ตั้งอยู่ และถึงความดับ เธอรู้ชัดอย่างนี้ว่าด้วยประการนี้ เป็นอันว่า ธรรมที่ไม่มีแก่เรา ย่อมมี ที่มีแล้ว ย่อมเสื่อมไปเธอไม่ยินดี ไม่ยินร้าย อันกิเลสไม่อาศัย ไม่พัวพัน พ้นวิเศษแล้วพรากได้ แล้วในธรรมนั้นๆ มีใจอันกระทำให้ปราศจากเขตแดนได้แล้วอยู่ ย่อมรู้ชัดว่ายังมีธรรมเครื่องสลัดออกยิ่งขึ้นไปอยู่และมีความเห็นต่อไปว่า ผู้ที่ทำเครื่องสลัดออกนั้นให้มาก ก็มีอยู่

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นยังมีอีก สารีบุตรล่วงวิญญาณัญจายตนฌานโดยประการทั้งปวงแล้ว เข้าอากิญจัญญายตนฌานด้วยมนสิการว่า ไม่มีอะไรสักน้อยหนึ่งอยู่ ก็ธรรมในอากิญจัญญายตนฌาน คือ อากิญจัญญายตนฌาน จิตเอกัคคตา ผัสสะ เวทนา สัญญา เจตนา วิญญาณ ฉันทะ อธิโมกข์ วิริยะ สติ อุเบกขา มนสิการ เป็นอันสารีบุตรกำหนดได้ตามลำดับบท เป็นอันสารีบุตรรู้แจ้งแล้ว ทั้งที่เกิดขึ้น ตั้งอยู่และถึงความดับ เธอรู้ชัดอย่างนี้ว่าด้วยประการนี้ เป็นอันว่าธรรมที่ไม่มีแก่เรา ย่อมมีที่มีแล้ว ย่อมเสื่อมไปเธอไม่ยินดี ไม่ยินร้าย อันกิเลสไม่อาศัย ไม่พัวพัน พ้นวิเศษแล้วพรากได้ แล้วในธรรมนั้นๆ มีใจอันกระทำให้ปราศจากเขตแดนได้แล้วอยู่ ย่อมรู้ชัดว่ายังมีธรรมเครื่องสลัดออกยิ่งขึ้นไปอยู่ และมีความเห็นต่อไปว่า ผู้ที่ทำเครื่องสลัดออกนั้นให้มาก ก็มีอยู่

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นยังมีอีก สารีบุตรล่วงอากิญจัญญายตนฌานโดยประการทั้งปวงแล้ว เข้าเนวสัญญานาสัญญายตนฌานอยู่ เธอเป็นผู้มีสติออกจากสมาบัตินั้นครั้นแล้ว พิจารณาเห็นธรรมที่ล่วงแล้ว ดับแล้ว แปรปรวนไปแล้วว่า ด้วยประการนี้ เป็นอันว่า ธรรมที่ไม่มีแก่เรา ย่อมมี ที่มีแล้ว ย่อมเสื่อมไป เธอไม่ยินดี ไม่ยินร้าย อันกิเลสไม่อาศัยไม่พัวพัน พ้นวิเศษแล้ว พรากได้แล้วในธรรมนั้นๆ มีใจอันกระทำให้ปราศจากเขตแดนได้แล้วอยู่ย่อมรู้ชัดว่า ยังมีธรรมเครื่องสลัดออกยิ่งขึ้นไปมีอยู่ และมีความเห็นต่อไปว่า ผู้ที่ทำเครื่องสลัดออกนั้นให้มาก ก็มีอยู่

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นยังมีอีก สารีบุตรล่วงเนวสัญญานาสัญญายตน ฌานโดยประการทั้งปวงแล้ว เข้าสัญญาเวทยิตนิโรธอยู่ เพราะเห็นด้วยปัญญา อาสวะของเธอจึงเป็นอันสิ้นไป เธอย่อมมีสติออกจากสมาบัตินั้น ครั้นแล้วย่อมพิจารณาเห็นธรรมที่ล่วงแล้ว ดับแล้ว แปรปรวนไปแล้วว่า ด้วยประการนี้ เป็นอันว่า ธรรมที่ไม่มีแก่เรา ย่อมมี ที่มีแล้ว ย่อมเสื่อมไปเธอไม่ยินดีไม่ยินร้าย อันกิเลสไม่อาศัย ไม่พัวพันพ้นวิเศษแล้ว พรากได้แล้วในธรรมนั้นๆ มีใจอันกระทำให้ปราศจากเขตแดนได้แล้วอยู่ ย่อมรู้ชัดว่า ยังมีธรรมเครื่องสลัดออกยิ่งขึ้นไปอยู่ และมีความเห็นต่อไปว่า ผู้ที่ทำเครื่องสลัดออกนั้นให้มากก็มีอยู่

ดูกร ภิกษุทั้งหลาย ผู้กล่าวชอบ พึงกล่าวชมภิกษุรูปใดว่า เป็นผู้ถึงความชำนาญถึงความสำเร็จในอริยศีล ในอริยสมาธิ ในอริยปัญญา ในอริยวิมุตติ ภิกษุรูปนั้นคือ สารีบุตรนั่นเอง ผู้ที่กล่าวชอบ พึงกล่าวชมว่า เป็นผู้ถึงความชำนาญ ถึงความสำเร็จ ในอริยศีลในสมาธิ ในอริยปัญญา ในอริยวิมุตติ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ผู้กล่าวชอบ พึงกล่าวชมภิกษุรูปใดว่า เป็นบุตรเป็นโอรสของพระผู้มีพระภาค เกิดแต่พระโอฐของพระผู้มีพระภาค เกิดแต่ธรรมอันธรรมเนรมิตเป็นธรรมทายาท ไม่ใช่เป็นทายาทของอามิส ภิกษุรูปนั้นคือสารีบุตรนั่นเอง ที่ผู้กล่าวชอบ พึงกล่าวชมว่า เป็นบุตรเป็นโอรสของพระผู้มีพระภาค เกิดแต่พระโอฐของพระผู้มีพระภาค เกิดแต่ธรรมอันธรรมเนรมิต เป็นธรรมทายาท ไม่ใช่เป็นทายาทของอามิส

ดูกรภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรย่อมประกาศธรรมจักร อันไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่าที่ตถาคตให้เป็นไปแล้ว ไปตามลำดับบทโดยชอบทีเดียวพระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระภาษิตนี้แล้ว ภิกษุเหล่านั้นต่างชื่นชมยินดีพระภาษิตของพระผู้มีพระภาค แล

พระ อาจารย์สุก ทรงศึกษาพระคัมภีร์อนุปทสูตร อยู่ประมาณ ๒-๓ อาทิตย์ พระองค์ท่านก็ทรงมีความเข้าใจ ในเรื่องการเข้าฌานตามลำดับบท เข้าใจถึงคุณประโยชน์ ของการเข้าฌานตามลำดับบท และทรงเข้าใจในการแปลภาษาบาลีมากยิ่งขึ้น เรียกว่าหลับตา ก็มองเห็นได้เลย
__________________


ทรงเข้าสอบทานพระบาลี


(พรรษาที่ ๕ สถิตวัดราชาวาส ยุคอยุธยา)


ภาย หลังพระองค์ท่าน ทรงได้รับคำตักเตือน จากพระอริยเถราจารย์ ในสมาธิจิตแล้ว ความดำริ หรือความคิดที่จะปลีกวิเวก ออกสันโดด เข้าป่าหาความสงบ ในวิมุตติสุขแต่ลำพังพระองค์เดียว ก็ล้มเลิก ต่อมาจึงทรงมีพระวิริยะ อุตสาหะ เล่าเรียน พระบาลีขั้นสูง ณ สำนัก วัดราชาวาส ต่อไป

เนื่อง จากพระอาจารย์ที่บอกพระบาลีชั้นสูง ของพระองค์ท่านที่ สำนักวัดราชาวาส เห็นว่าพระองค์ท่านสามารถแปลพระคัมภีร์ต่างๆ ได้คล่องเห็นว่าพระองค์ สามารถที่จะผ่านได้ทั้งสามกอง จึงให้พระองค์ท่านเข้าสอบทาน ณ สำนักวัดราชาวาส พระอารามหลวง การสอบทานใช้วิธี สอบทานปากเปล่า

วัด ราชาวาส เป็นพระอารามหลวง เป็นสถานที่สอบทานพระบาลีปากเปล่าแห่งหนึ่งของกรุงศรีอยุธยา วิธีการสอบผ่าน มีพระคณะกรรมการผู้ทรงความรู้ เป็นเปรียญธรรม แบ่งออกเป็นกองๆ คือ กองใต้ กองเหนือ กองกลาง

กองใต้ มีพระราชาคณะ ๓ รูปเป็นพระคณะกรรมการ กองใต้ แปลพระปาฏิโมก คัมภีร์สมันตปาสาทิกา สอบทานเอาบางตอน สอบพระวินัย

กอง เหนือ มีพระราชาคณะ ๓ รูป เป็นพระคณะกรรมการ กองเหนือ แปลพระสุตันตปิฎก คัมภีร์พระธรรมบท คัมภีร์มงคลทีปนี สอบทานเอาบางตอน สอบพระสูตร

กองก ลาง มีพระราชาคณะชั้นผู้ใหญ่ สมเด็จราชาคณะ หรือสมเด็จพระสังฆราชเสด็จประทับร่วมเป็น พระคณะกรรมการ หากสอบผ่านทั้งสามกอง จึงได้เป็น เปรียญ

กองกลาง แปล คัมภีร์พระอภิธัมมัตถสังคหะ คัมภีร์วิสุทธิมรรค สอบทานบางตอน ในกองกลางนี้ ทดสอบ การแต่งฉันทลักษณ์ ๒๖ ประเภท ๑๐๘ ฉันท์ แสดงความสละสลวย แสดงความไพเราะในสำนวนโวหาร ของภาษาบาลี สอบทานบางตอน

(พระประวัติสมเด็จสุกยังไม่จบนะครับ แล้วจะพยายามมาต่อจนจบอีกครั้งครับ)